Wiki

Thơ Nguyễn Duy trong trường phổ thông từ góc nhìn văn hóa

Ngày đăng: 27/10/2017, 15:07

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI KHOA NGỮ VĂN NGUYỄN THỊ NGÂN THƠ NGUYỄN DUY TRONG TRƯỜNG PHỔ THÔNG TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Người hướng dẫn khoa học TS LA NGUYỆT ANH HÀ NỘI – 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu riêng tôi, số liệu kết nghiên cứu ghi khóa luận trung thực, chưa công bố công trình khác Hà Nội, tháng 05 năm 2016 Tác giả Nguyễn Thị Ngân LỜI CẢM ƠN Trong trình triển khai khóa luận nhận giúp đỡ, hướng dẫn tiến sĩ La Nguyệt Anh, thầy cô Tổ Bộ môn văn học Việt Nam Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Tiến sĩ, giảng viên La Nguyệt Anh, toàn thể thầy, cô giáo Do khuôn khổ thời gian có hạn, lực nghiên cứu thân hạn chế, chắn không tránh khỏi thiếu sót, mong tiếp tục nhận giúp đỡ thầy cô toàn thể bạn bè để khóa luận hoàn thiện Hà Nội, tháng 05 năm 2016 Tác giả Nguyễn Thị Ngân MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU…….………………………………………………….……………….1 Lí chọn đề tài…… ………………………………… ………………… Lịch sử vấn đề……………………………………………………………… 3 Mục đích nghiên cứu……………………………………………… … … Nhiệm vụ nghiên cứu ………………………… ………………………… Phương pháp nghiên cứu……………………………… ………………… 6 Đối tượng phạm vi nghiên cứu………………… ………………….… 7 Đóng góp khóa luận…………………………………………………… 8 Cấu trúc khóa luận………………………………………………………… NỘI DUNG…………………………………………………………………… CHƯƠNG NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG ……………… …………… 1.1.Những tiền đề khoa học……………………………………….…………… 1.1.1 Khái niệm văn hóa, văn học………………………………………… .9 1.1.2 Mối quan hệ văn hóa – văn học…………………………………… 12 1.2 Nguyễn Duy trình sáng tác…………………………… ……… 13 1.2.1 Giới thiệu tác giả Nguyễn Duy……………………………… …… 13 1.2.2 Quá trình sáng tác Nguyễn Duy…………………………………….14 1.3 Khảo sát sáng tác Nguyễn Duy chương trình Ngữ văn trung học sở trung học phổ thông………………………………………………… 15 CHƯƠNG DẤU ẤN VĂN HÓA TRONG ÁNH TRĂNG CỦA NGUYỄN DUY ….18 2.1 Văn hóa làng sinh thái ……………………………………………… 18 2.1.1 Văn hóa làng quê…………………………………………….…… … 18 2.1.2 Văn hóa sinh thái…………………………………………….………… 23 2.2 Văn hóa đô thị thức tỉnh ý thức môi sinh………… ….…………….28 2.2.1 Văn hóa đô thị………………………………… ………….……………28 2.2.2 Sự thức tỉnh ý thức môi sinh……………… ……………………….… 31 CHƯƠNG DẤU ẤN VĂN HÓA TRONG ĐÒ LÈN CỦA NGUYỄN DUY……………………………………………………………………………35 3.1 Văn hóa truyền thống với lễ hội, phong tục tập quán…………………… 35 3.1.1 Văn hóa lễ hội………………………………………………………… 35 3.1.2 Phong tục, tập quán quê hương………………………………………… 39 3.2 Văn hóa đại với vấn đề sự……………………………… 44 3.2.1 Văn hóa đại……………………………………………………… 44 3.2.2 Những vấn đề sự…………………………………………………… 47 KẾT LUẬN………………………………………………………………… 55 TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………………………… MỞ ĐẦU Lí chọn đề tài 1.1 Cơ sở lí luận Văn hóa tảng tinh thần xã hội, vừa mục tiêu vừa động lực phát triển, linh hồn sức sống quốc gia dân tộc Có thể thấy, giới văn minh văn hóa đóng vai trò vô quan trọng Văn hóa bao gồm nhiều thành tố, có văn học Trong lĩnh vực nghệ thuật, văn học xem nhân tố quan trọng kết tinh văn hóa Mỗi tác phẩm văn chương chứa đựng giá trị văn hóa dân tộc thời đại Chính thế, văn học thành tố quan trọng văn hóa Quan hệ văn học – văn hóa vấn đề có tính lí luận, vừa có ý nghĩa thực tiễn nghiên cứu văn hóa, văn học Việc nghiên cứu văn học mối quan hệ với văn hóa lâu nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đề cập đến Song để soi chiếu vào tác phẩm cụ thể, nghiệp sáng tác nhà văn cụ thể thấy Đề tài giúp tìm hiểu mối quan hệ văn hóa với văn học đồng thời cho thấy dấu ấn văn hóa tác phẩm văn học 1.2 Cơ sở thực tiễn Nguyễn Duy nhà thơ thuộc hệ trẻ thơ ca kháng chiến chống Mĩ nhà thơ tiêu biểu thơ ca Việt Nam đại Nguyễn Duy làm thơ sớm, đến năm 1973 ông độc giả biết đến với chùm thơ đoạt giải thi thơ Tuần báo Văn nghệ: Hơi ấm ổ rơm, Bầu trời vuông, Tre Việt Nam Từ tập thơ Nguyễn Duy đến với độc giả như: Cát trắng (1973), Ánh trăng (1984), Mẹ em (1987), Đường xa (1989), Về (1994),… Có thể nói, ông có đóng góp quan trọng cho thơ Việt Nam, góp phần xây dựng tâm hồn hệ trẻ Việt Nam tình cảm yêu mến, quý trọng, nâng niu, gìn giữ sắc dân tộc Những vần thơ Nguyễn Duy mang đậm dấu ấn văn hóa mảnh đất quê hương ông với giản dị nhất, đời thường Tìm hiểu Thơ Nguyễn Duy trường phổ thông từ góc nhìn văn hóa hướng giúp dễ dàng tiếp cận thơ Nguyễn Duy từ yếu tố văn hóa truyền thống dân tộc Trong nhà trường phổ thông nay, việc tìm hiểu, đánh giá tác phẩm từ góc nhìn văn hóa mẻ Từ nhiều năm nay, thơ Nguyễn Duy đưa vào giảng dạy hệ thống nhà trường phổ thông, từ tiểu học đến trung học phổ thông với bài: Tre Việt Nam, Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa, Ánh trăng, Đò Lèn Song phần lớn nghiên cứu mức độ xem xét giá trị thực, tập trung khai thác nét đặc sắc nội dung nghệ thuật mà chưa ý nhiều đến yếu tố văn hóa thể tác phẩm Vì vậy, chọn đề tài Thơ Nguyễn Duy trường phổ thông từ góc nhìn văn hóa có ý nghĩa thực tiễn quan trọng: Tìm hiểu mối quan hệ văn hóa văn học thơ Nguyễn Duy giúp ta hiểu thêm vẻ đẹp thiên nhiên, mối quan hệ người thiên nhiên, văn hóa truyền thống phong tục tập quán, lễ hội văn hóa đại dân tộc Việt Từ đó, góp thêm nhìn khái quát nghiệp thơ ca nhà thơ Nguyễn Duy Thấy đóng góp vị Nguyễn Duy nguồn mạch phát triển thơ ca Việt Nam đại Đặc biệt vận dụng vào việc giảng dạy thơ Nguyễn Duy nhà trường phổ thông, hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh tri thức văn học Tìm hiểu Thơ Nguyễn Duy trường phổ thông từ góc nhìn văn hóa ý nghĩa lý luận mà có ý nghĩa thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu giảng dạy thơ Nguyễn Duy trường phổ thông Lịch sử vấn đề Có thể nói người có công phát giới thiệu thơ Nguyễn Duy Hoài Thanh Ông nhận “một giới quen thuộc” cảm nhận thơ Nguyễn Duy “cái hương vị sống xưa đất nước chúng ta” Sau viết Hoài Thanh, xuất số phê bình nghiên cứu thơ Nguyễn Duy báo tạp chí: Văn học, Nhà văn, Văn nghệ, Tiền phong, Giáo viên nhân dân Nhìn cách bao quát, viết, nghiên cứu Nguyễn Duy gồm tiểu luận, báo, luận văn Có thể chia viết thành hai loại: loại nghiên cứu khái quát thơ Nguyễn Duy loại tìm hiểu thơ, tập thơ tiêu biểu Trong nghiên cứu khái quát thơ Nguyễn Duy Hoài Thanh, Lại Nguyên Ân, Nguyễn Thụy Kha, Vương Trí Nhàn, Nguyễn Quang Sáng, Chu Văn Sơn, Vũ Văn Sỹ, Nguyễn Trọng Tạo, Đỗ Minh Tuấn, Phạm Thu Yến, tác giả có khuynh hướng sâu tìm hiểu phong cách thơ Nguyễn Duy Về phương diện đề tài, Nguyễn Quang Sáng nêu ý kiến: “ Trong thơ Duy có hầu hết gương mặt miền đất với cảnh sắc, thần thái riêng” [20, tr.91] Tế Hanh cho rằng: “Những câu thơ viết anh đội, đời quân nhân câu thơ thấm thía ” [5, tr.3] Vũ Văn Sỹ có nhận xét tinh tế: “Nguyễn Duy thường nắm bắt mong manh vững đời: chút rưng rưng ánh trăng, tiếng tắc kè lạc phố, dấu chân lấm ruộng bùn, Và hồn thơ Nguyễn Duy neo đậu đó” [20, tr.69] Còn Vương Trí Nhàn đưa nhận xét có ý nghĩa khái quát: “Bao dung nên giàu có” [11, tr.280] Về phương diện cảm hứng chủ đạo, Vũ Văn Sỹ mượn câu thơ Nguyễn Duy để kết luận cảm hứng chủ đạo thơ ông: “Nguyễn Duyngười thương mến đến tận chân thật” [20] Nguyễn Quang Sáng nêu nhận xét cụ thể hơn: “Nguyễn Duy gắn bó máu thịt với đất nước tình cảm cụ thể với người dân Thơ Nguyễn Duy có niềm tự hào đáng nhân dân mình, với nỗi buồn thương đáng” Trong phê bình nghiên cứu thơ Nguyễn Duy, viết Nguyễn Duy – thi sĩ thảo dân Chu Văn Sơn viết công phu, cung cấp cho người đọc nhìn giới nghệ thuật thơ Nguyễn Duy Trong hai từ “thảo dân” dùng với nghĩa: “Cái từ xưa làm mới, với sắc thái thú vị tại, phong cách ngôn ngữ mà Duy phải lòng- ngôn ngữ “cơm bụi” Từ biện giải “Nguyễn Duy thi sĩ thảo dân”, chất “thảo dân” cảm hứng sáng tác, ngôn ngữ, giọng điệu, thể thơ lục bát Nguyễn Duy [16, tr.38-53] Trong viết thơ, tập thơ tiêu biểu Nguyễn Duy, tác giả phát nét riêng độc đáo tác phẩm Trong Hơi ấm ổ rơm, Vũ Quần Phương nhận thấy “tấm lòng thơm thảo, nhường cơm xẻ áo nhân dân ta” Còn Lê Trí Viễn nói Tre Việt Nam khẳng định biểu “phẩm chất người” Đỗ Lai Thúy lại nhận thấy thơ Nguyễn Duy “giải cổ tích hóa”, “cốt cách đại” [24, tr.379384] Trong Ánh trăng, Nguyễn Bùi Vợi cảm nhận: “Nỗi ăn năn nhân bản, thức tỉnh tâm linh, làm đẹp người Tập thơ Nguyễn Duy nhiều nhà phê bình ý Ánh trăng –tập thơ nhận giải thưởng Hội Nhà Văn 1984 Nếu Lê Quang Trang ý đến thống yếu tố đối lập sở trường thơ lục bát Từ Sơn lại tâm đắc với chất thực, chất dân tộc cảm xúc nồng nàn Nhận xét nội dung tập thơ, Từ Sơn viết: “Ánh trăng chiếm số lượng lớn thơ viết người lính, điều cảm nhận nẻo đường chiến tranh” [18, tr.2] Cùng ý kiến đó, Lê Quang Hưng đưa nhìn tổng quát tập thơ Ánh trăng: “Ánh trăng trước tiên tiếng nói người lính, tiếng nói tìm đến người lính – đồng đội để sẻ chia, trò chuyện… Đúng Nguyễn Duy tâm sự: anh cảm thấy mắc nợ sống, mắc nợ đồng đội…” [7, tr.156] Trên sở đó, Lê Quang Hưng sức hấp dẫn tập thơ: “Ánh trăng nhiều bạn đọc yêu thích trước hết thực phần đời, tiếng nói bút có trách nhiệm trước sống xây dựng chiến đấu sôi động đất nước ta năm qua” [7, tr.158] Đến với thơ Nguyễn Duy, Lại Nguyên Ân tập trung tìm hiểu cách tân thể loại giọng điệu Lê Quang Hưng lại đối sánh Ánh trăng với tập thơ trước ông để khẳng định là: “Một bước tiến dài” Nhà thơ Tế Hanh có nhận xét đọc tập thơ Ánh trăng: “Đọc thơ Nguyễn Duy trước hết ta thấy anh người lính chiến đấu nhiều mặt trận Hiện anh quân nhân câu thơ anh viết đội, đời quân nhân câu thơ thấm thía nhất” [5, tr.3] Bên cạnh đó, kể đến ý kiến nhận xét thơ Đò lèn Trịnh Thanh Sơn đọc Đò Lèn, cho là: “Những thước phim quay chậm” nỗi gian truân người bà, khiến độc giả “chỉ đọc muốn trào nước mắt” [17, tr.14] Sách giáo khoa Ngữ văn 12, phần Tiểu dẫn giới thiệu: “Bài thơ Đò Lèn viết năm 1983, dịp nhà thơ trở quê hương, sống với hồi ức đan xen nhiều buồn vui thời thơ ấu” Gợi ý từ đọc thêm Ngữ văn 12 giới thuyết mang tính chủ đề Đò Lèn Người phụ nữ không đảm việc nhà mà tham gia vào hoạt động xã hội, tham gia vào trình bảo vệ phát triển đất nước Cùng với nét đẹp đại lối sống người phụ nữ Đò Lèn đưa người đọc đến với nét đẹp văn hóa đại sống sinh hoạt thường nhật, nét đẹp tín ngưỡng thờ phật Tín ngưỡng thờ Phật, thờ Mẫu tín ngưỡng có từ lâu đời Việt Nam trở thành phần thiếu đời sống tâm linh người dân Việt Tuy nhiên với phát triển xã hội đời sống tâm linh người Việt có phát triển thay đổi Xuyên suốt thơ hàng loạt địa danh đền, chùa gắn liền với mảnh đất Thanh Hóa như: Đền Cây Thị, đền Sòng, đền Trần… cho thấy nét đẹp đặc biệt mặt tâm linh, tín ngưỡng văn hóa đại Trong sống ngày người tin vào thánh phật, thành kính nơi cửa phật Những năm đói củ dong riềng luộc sượng Vẫn nghe mùi huệ trắng với hương trầm Dù sống nghèo khó thâm tâm người dân xứ Thanh họ nuôi niềm tin nơi thánh phật Niềm tin thành tâm tiếp thêm sức mạnh để họ vượt qua khó khăn trước mắt sống, giúp họ tìm hướng cho bế tắc tâm hồn Đây nét đẹp tiếp nối từ truyền thống nhiên nét đẹp văn hóa có thay đổi tiến sống đại Trong đời sống tâm linh bà gửi gắm niềm tin, niềm hi vọng nơi thánh phật trước hoàn cảnh sống thực chiến tranh với đau thương mát, tan hoang, đổ nát chùa chiền bà bán trứng ga lèn vượt lên hoàn cảnh khủng hoảng niềm tin nơi thánh phật Giữa bom đan, giữ khủng hoảng 46 niềm tin người vào thánh phật bà lặng lẽ với sống mưu sinh Đây nét đẹp tiến người đại quan niệm cách nhìn nhận tín ngưỡng thờ phật Luôn có lòng thành kính Thánh, Phật, gửi gắm niềm tin mong ước nơi cửa phật có nhìn thực sống, sống thực tế, sẵn sàng đối diện với khó khăn không bi lụy hay phương hướng trước khủng hoảng tín ngưỡng 3.2.2 Những vấn đề Thơ Nguyễn Duy không phản ánh vấn đề văn hóa đại mà vấn đề ông thể rõ thơ Xuyên suốt thơ Đò lèn thực sống đầy khó khăn, vất vả mà tuổi thơ Nguyễn Duy chứng kiến trải qua: Thuở nhỏ lên chơi đền Cây Thị Chân đất đêm xem lễ đền Sòng Tuổi thơ ấu Nguyễn Duy sống tình yêu thương bà, tuổi thơ gắn liền với trò chơi trẻ con, hình ảnh đời sống tâm linh, tín ngưỡng quê hương đằng sau lại thực đầy rẫy khó khăn, thiếu thốn Hình ảnh cậu bé “chân đất đêm” không cho thấy vô tư, hồn nhiên đứa bé vội vàng, hồ hởi xem hội mà hình ảnh tố cáo sống đương thời nghèo nàn, khó khăn, thiếu thốn Cái thực sống qua tuổi thơ Nguyễn Duy mà hằn lên đời lam lũ, vất vả người bà Nguyễn Duy: Tôi đâu biết bà cực Bà mò cua xúc tép Đồng Quan Bà gánh chè xanh Ba Trại Quán Cháo, Đồng Giao thập thững đêm hàn 47 Đó tất cực, vất vả mà người bà tảo tần nuôi đứa cháu Trong thơ Nguyễn Duy, đói, khổ bật lên hình ảnh lam lũ bà “Bà mò cua xúc tép”, việc làm hàng ngày để kiếm ăn chăm lo cho cháu Ẩn câu thơ hình ảnh bà còng lưng, nhẫn nại mò cua bắt ốc, không quản khó nhọc để niềm vui ánh lên đôi mắt thơ ngây cháu có miếng ăn… Thế xúc động hình ảnh bà gánh chè xanh Gánh nặng, đường xa gồ ghề, đêm tối gió rét, đôi chân bà “thập thững” bước Cái khó khổ đè nặng đôi vai gầy bà, thể bước chân “thập thững” Chi tiết đủ khắc họa lên nhọc nhằn, khó khăn đời bà Bước thấp bước cao lần “những đêm hàn” buốt giá, bà trở nên bé nhỏ, liêu xiêu, chất đầy thương yêu cháu Bà lên với mảnh mai, nhỏ bé đôi vai bà gánh chè rong gánh gia đình, tương lai cháu: “ Mò cua xúc tép”, “gánh chè xanh” sống vất vả mưu sinh Một người bà chịu thương chịu khó bền bỉ sống lam lũ, khuya sớm tảo tần Cái dáng nhẫn nại lội sông suối, tất bật đêm lạnh giá làm ta nhớ đến cánh cò cực ca dao: “Cái cò lặn lội bờ sông…” Trải theo bước chân bà đường quê hương gần gũi, thân quen mở với đồng Quan, Ba Trại, Quán Cháo, Đồng Giao – cách xa với nơi tác giả Đọc câu thơ Nguyễn Duy, ta nhận thoáng chút hình ảnh người mẹ thân thương thi phẩm Bên sông Đuống Hoàng Cầm: “Mẹ già lại quẩy gánh hàng rong / Bước cao thấp bên bờ tre hun hút…./…Đường trơn mưa lạnh mái đầu bạc phơ…” Cũng từ ướt lạnh sương gió, người mẹ hiền từ với hình ảnh “bước thấp bước cao”, nhọc nhằn đôi vai mẹ gánh hàng rong mong kiếm miếng ăn, tất sống tương lai phụ thuộc vào 48 gánh hàng rong mẹ Không biết người sông Đuống lớn lên sau gánh hàng rong Để từ hình ảnh người bà, người mẹ lên với đức hi sinh lòng bao dung to lớn Hình ảnh người bà tần tảo, lam lũ đời chăm lo cho tuổi thơ Nguyễn Duy hình ảnh phản ánh rõ sống đương thời Từ nhỏ cậu bé Đò lèn lớn lên vòng tay yêu thương bà lẽ tuổi thơ cậu phải trải qua năm tháng kháng chiến chống giặc ngoại xâm, tuổi thơ thấm thía nghèo đói, thiếu thốn gia đình có ba, mẹ đủ đầy Cuộc sống đói khổ, thiếu thốn khiến bà phải tần tảo sớm khuya cho dù tuổi cao Những nhọc nhằn sống hằn lên đôi vai gầy bà, in dấu đêm giá lạnh Người bà tần tảo thân bao người bà, người mẹ Việt Nam khắng chiến chống Mỹ ác liệt giàu đức hi sinh, lòng yêu thương Cuộc kháng chiến gian khổ tới đâu người bà lặng lẽ bươn trải, lo lắng vun đắp cho đứa cháu Hiện thực sống qua nỗi vất vả, hàn người bà mà nạn đói kinh hoàng người chiến tranh Đó bữa ăn cơm trộn, lần ăn củ rong riềng thay cơm Hình ảnh củ rong riềng luộc sượng cho thấy nghèo đói khắp đất nước Nạn đói nỗi kinh hoàng với người Củ dong, củ riềng thành bạn, sượng sùng đáng nhớ, đáng thương hoài niệm tuổi thơ tác giả “ Cái năm đói, củ dong riềng luộc sượng” Trong bữa ăn bà với cháu “củ dong riềng luộc sượng” thay cơm Câu thơ đưa người đọc đến với thực đói khát, đến người bà ngày đêm lam lũ sống mưu sinh đời thường mà 49 bữa đói, bữa no Sự chân thực bữa cơm ngày đói Nguyễn Duy miêu tả khiến người đọc không khỏi bồi hồi, rung cảm đến tận tâm can Thế cảnh đói mà tuổi thơ bên người bà kính yêu nhà thơ phải trải qua năm tháng vô ác liệt với bom đạn chiến tranh: Bom Mỹ dội, nhà bà bay Đền Sòng bay, bay tuốt chùa chiền Đó ngày tháng khó khăn đời tác giả người bà Hình ảnh nhà bà bay đền Sòng, chùa chiền bay hay “ Thánh với phật rủ đâu hết” lột tả hết gian ác khốc liệt chiến tranh Bà lại phải đổi nghề khác bán trứng ga Lèn Những hình ảnh nói lên khủng khiếp chiến tranh không phá nhà hai bà cháu mà chỗ linh thiêng chùa chiền bị bom đạn làm cho biến tàn trụi Hình ảnh “Thánh với Phật rủ đâu hết” cách nói ám thị, phản ánh khủng hoảng niềm tin người vào công lí, lẽ phải Hiện thực chiến tranh hủy diệt sống khiến người niềm tin vào giá trị công phép màu đời Duy có bà điều kì diệu trụ lại trần gian đau thương:“Bà bán trứng ga Lèn” Bà thân đời thực, bé nhỏ, lặng lẽ mà phi thường không bị đan bom kẻ thù làm cho “bay mất”, bà thầm lặng bán trứng mưa bom bão đạn để có tiền nuôi cháu Bỗng dưng hình ảnh bà trở nên kì vĩ, phép màu đời này, vượt lên tiên, phật, thánh, thần Bà cội nguồn, điểm tựa tinh thần vững Sâu thẳm câu thơ Nguyễn Duy chuỗi cảm xúc đỗi đời thường, chân thật tác giả Đò Lèn quê ngoại, nơi Nguyễn Duy 50 sống bà thơ dại, nơi người bà sống suốt đời với bao nhọc nhằn, cực… nơi bà yên nghỉ giấc ngàn thu Chính thế, Đò Lèn nơi chạm khắc vào kí ức nhà thơ nhớ nơi ấy, bao cảm xúc lại dâng trào, buâng khuâng, da diết Đò Lèn không nơi gợi nhắc kỉ niệm tuổi thơ hồn nhiên mà nơi gợi nhớ, gợi yêu thương người bà tần tảo, giàu đức hy sinh, nơi nhớ nhà thơ không đau đáu niềm yêu thương, xót xa vô xúc động, không ân hận, day dứt vô tình đến vô tâm tuổi thơ để không nhận thức năm tháng cực mà người ssbà phải trải qua “ Tôi đâu biết bà cực thế” câu thơ lời ăn năn, thú nhận có lỗi với bà, ngây thơ, sáng, không phân định rạch ròi hư – thực, không phân biệt giới thần, tiên sống lam lũ đời thường, không nhận nỗi vất vả lam lũ bà nên thành kẻ vô tâm Tự đáy lòng Nguyễn Duy tự trách nỡ vô tư đến độ vô tình, vô tâm Nhà thơ nhận thấy đời vô tình, vô tâm “tội” Có lẽ điều khiến Nguyễn Duy trưởng thành, biết nhận thức hư, thực nhận vô tâm suốt đời day dứt không nguôi: Tôi lính lâu không quê ngoại Dòng sông xưa bên lở, bên bồi Khi biết thương bà muộn Bà nấm cỏ Bốn câu thơ lời gan ruột ngậm ngùi, chất chứa niềm thương xót, bộc lộ chân thành, xúc động Khi người lính, trải qua bao thăng trầm đời, nhận thức người lớn dần năm tháng, điều giúp nhà thơ nhận quy luật tự nhiên vĩnh “dòng sông 51 xưa bên lở, bên bồi” đời người ngắn ngủi, hữu hạn “bà nấm cỏ thôi” Và nhà thơ nhận biết thương bà “muộn” rồi, bà không Sự hữu bà “nấm cỏ”, an thường trời đất Bà vào cõi vĩnh lòng cháu hình ảnh bà chạm khắc vĩnh cửu với niềm yêu thương da diết ăn năn, hối lỗi chân thành Đoạn thơ lời tự thú vô tư đến vô tâm người cháu lời tự thú chất chứa nỗi niềm ân hận, niềm đau, niềm xót xa, day dứt tận cõi lòng Khép thơ lại, âm vang tiếng lòng người cháu khiến bao người đọc xúc động Bài thơ có sức giáo dục người hướng cội nguồn, hướng giá trị nhân bản,… không đao to búa lớn, không giáo điều mà câu chuyện thật, giản dị, tự nhiên, chân thành Nguyễn Duy thực chinh phục trái tim người đọc Đò Lèn triết luận sâu sắc Nguyễn Duy đời, nhân tình thái, thân phận người sau chiến tranh Đò Lèn vượt khỏi tình cảm riêng tư Nguyễn Duy để nói lên tiếng lòng, tình cảm chung người Nguyễn Duy phản ánh rõ vấn đề sống thường ngày vô tâm giới trẻ người thân xung quanh Bài thơ chạm đến cõi sâu kín thường nhật sống tình cảm người Dường Nguyễn Duy vừa nói hộ vừa nhắc nhở cho nhiều người lẽ sống đời, đặc biệt thái độ sống người gần gũi sống Và hết tác giả gửi tới bạn đọc thông điệp: Hãy thức tỉnh, chọn cho cách sống, biết quan tâm đến người thân, đến người có thể, để sau nói lời ân hận muộn màng… 52 Nguyễn Duy đã dành nhiều trang viết tuổi thơ, đồng ruộng, cỏ tình cảm tha thiết, nặng tình, nặng nghĩa Qua làm bất lên nét đẹp văn hóa dân tộc Việt Ông thường tìm khứ, tìm với tuổi thơ vẹn tròn nghĩa tình để trải lòng vào thiên nhiên, cảnh vật vào sinh hoạt đời thường để ghi lại dấu ấn văn hóa vùng quê, xứ sở hồn cốt văn hóa dân tộc Cũng khơi gợi trở với khứ Ánh Trăng kí ức đẹp gắn liền với thiên nhiên, gắn liền với văn hóa làng, văn hóa đô thị văn hóa sinh thái tự nhiên Nguyễn Duy làm bật nét văn hóa truyền thống người dân Việt thông qua tình cảm yêu mến, kỉ niệm ngào, gắn bó với thiên nhiên, với ánh trăng tình nghĩa Từ thấy nét đẹp văn hóa làng, văn hóa sinh thái, cách ứng xử người với tự nhiên Con người sống chan hòa với tự nhiên, tự nhiên người có quan hệ khăng khít, gần gũi Từ khảng định vai trò to lớn quan trọng thiên nhiên người Trong Đò Lèn Nguyễn Duy trở với khứ với kí ức tuổi thơ bên bà để tìm với giá trị văn hóa truyền thống quê hương xứ Thanh, người Việt Nam nặng nghĩa tình Nét đẹp văn hóa không lên với phong tục, tập quán, lễ hội mà in hằn sống thường ngày Nguyễn Duy người bà tảo tần Cùng với nét đẹp văn hóa truyền thống Đò Lèn đưa bạn đọc đến với nét văn hóa đại tiếp nối từ truyền thống người dân Việt qua làm bật lên vấn đề sống thường nhật Ánh trăng Đò lèn vần thơ tác giả khơi nguồn từ tuổi thơ, đời Đó lát cắt tuổi ấu thơ mà Nguyễn Duy chứng kiến trải qua Những kỉ niệm thời thơ bé, kỉ niệm 53 người lính thời khói bom tạo nên phần người Nguyễn Duy giúp cho Nguyễn Duy có góc nhìn văn hóa quê hương, đất nước Trong Ánh trăng Đò Lèn Nguyễn Duy ý tới yếu tố văn hóa truyền thống đại từ đặt vấn đề có ý nghĩa lớn lao sống vấn đề sinh thái trước lối sống mới, vấn đề thời đại Chính chất “quê mùa”, trải tuổi thơ kết hợp với am hiểu sâu sắc nếp sống, phong tục, tập quán dân tộc tình cảm máu thịt với quê hương tạo nên phong cách thơ Nguyễn Duy đậm đà sắc dân tộc Cũng tập trung viết chiến tranh quê hương nhà thơ khác ngòi bút ông không trọng thể vẻ đẹp hoành tráng mang tính sử thi mà thường nghiêng khuynh hướng phi sử thi, phản ánh vẻ đẹp đơn sơ, bình dị, lắng sâu mát hy sinh, da diết với sống vất vả lam lũ người nông dân Bước sang thời kỳ “ đổi mới” thơ Nguyễn Duy mạnh mẽ, táo bạo, tỉnh táo phơi bày bất cập xã hội đương thời Chính vậy, thơ ông giàu giá trị nhân văn, nhân Hình tượng trung tâm sáng tác Nguyễn Duy hình tượng trữ tình với nguyên “ mang dấu ấn ruộng đồng” thể hai thể: mang đậm “hồn quê” hài hoà “hồn phố” Hai mảnh hồn chuyển hoá vào nhau, tan biến tạo nên độc đáo hình tượng trữ tình Nguyễn Duy, tạo nên phong cách thơ Nguyễn Duy 54 KẾT LUẬN Nguyễn Duy nhà thơ tiêu biểu thơ ca Việt Nam đại Với chặng đường sáng tạo nghệ thuật, Nguyễn Duy khẳng định tiếng nói riêng thơ ca dân tộc Những vần thơ cuả ông mang đầy tình cảm gắn bó, trân trọng giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Hành trình thơ Nguyễn Duy chặng đường dài đưa người đọc tìm nhận thức sâu sắc văn hóa Việt Có thể nói nét đẹp văn hóa làng với lễ hội, phong tục tập quán quê hương chứng minh cho mối quan hệ nội văn học văn hoá Với tư cách chủ thể tiếp nhận văn hoá đồng thời chủ thể sáng tạo, nhà thơ người lưu giữ qua văn chương đặc trưng văn hoá dân tộc Bằng khám phá vẻ đẹp văn hóa làng văn hóa sinh thái, văn hóa đô thị thức tỉnh ý thức môi sinh,cùng với nét đẹp văn hóa lễ hội, phong tục truyền thống văn hóa đại với vấn đề Nguyễn Duy định vị nét đẹp văn hóa Việt đồ văn chương lòng người yêu thơ Với Nguyễn Duy, vai trò kí ức văn hóa ý thức lưu giữ văn hóa Việt nhà thơ có ý nghĩa quan trọng Qua trang thơ mình, Nguyễn Duy thể tình yêu gắn bó tha thiết với mảnh đất người quê hương, thể tầm nhìn, tầm am hiểu lịch lãm văn hóa người Việt Thơ Nguyễn Duy thực vào lòng người đọc Việt Nam chạm đến phần vô thức vô da diết người dân Việt Ở có đồng hôm cội nguồn dân tộc tạo mạch ngầm chảy xuyên suốt, nuôi dưỡng phát triển giá trị bền vững Góc nhìn văn hóa văn học góc nhìn tương đối rộng mẻ Ở người đọc khám phá giá trị vật chất tinh thần thiên 55 nhiên, sống thân người trang văn Qua đề tài Thơ Nguyễn Duy trường phổ thông từ góc nhìn văn hóa phần trình bày nét đặc sắc thông qua hai thơ chương trình phổ thông: Ánh Trăng Đò Lèn Thơ Nguyễn Duy mang lại cho văn học Việt Nam thở gần gũi, thật không gian thiên nhiên không gian văn hóa sinh hoạt làng quê Thiên nhiên bình dị lại chở hồn thiêng dân tộc, bề dày văn hóa quê hương Hình ảnh thiên nhiên làng quê đồng, sông, bể, ánh trăng, trở thành giá trị biểu tượng cho quê hương sáng tác Nguyễn Duy Đứng góc độ văn hóa đời sống tâm linh hình ảnh nói riêng làng quê Việt Nam nói chung đèn rực sáng tâm hồn bao hệ người dân Việt Nam, hướng tâm hồn tự nguyện theo dòng chảy giá trị truyền thống mà tổ tiên ta ngàn đời khơi nguồn dựng xây Nguyễn Duy đưa người đọc đến vơi vấn đề quan tâm hàng đầu môi trường sinh thái tự nhiên bị người lãng quên Con người bị vào nhịp sống sống đô thị, xa hoa, hào nhoáng mà quên thiên nhiên, quên người bạn nghĩa tình Trong thiên nhiên thủy chung với người, dõi theo người bên người hoàn cảnh Từ khơi gợi ý thức môi sinh người Nguyễn Duy đưa người đọc tìm văn hóa truyền thống thông qua lễ hội, phong tục tập quán, sống sinh hoạt làng quê mang đậm sắc văn hóa Việt Khác với nhà thơ đương đại mải miết kiếm tìm đẹp giấc mơ tầng sâu vô thức Nguyễn Duy thầm lặng phát vẻ đẹp đơn sơ, giản dị sống đời thường đầy nhọc 56 nhằn Nếu “Hồn quê” giá trị tinh thần văn hóa – “Hồn quê Việt Nam” gắn chặt với văn hóa làng Việt Nam thơ Nguyễn Duy chuyển tải văn hóa làng quê Việt gần gũi thân thương nhất, sâu đậm đến với người đất Việt Con người chủ thể sáng tạo văn hóa, sống người nơi đặc sắc văn hóa hội tụ nhiều Qua việc khảo sát, tìm hiểu văn hóa đại với vấn đề thơ Đò Lèn Nguyễn Duy nhận thấy giá trị văn hóa truyền thống người Việt phát huy ngày trở nên tiến sống đại nhiên bên cạnh sống nhiều vấn đề cần phải quan tâm Có thể nói, có nhiều cách tiếp cận với văn học Hướng nghiên cứu văn học đường văn hoá cung cấp thêm đường để đến với văn học Đặc biệt chương trình phổ thông việc tiếp cận tác phẩm văn học gặp nhiều khó khăn Bởi vậy, tiếp cận văn học từ góc nhìn văn hóa giúp ta cảm nhận cách toàn diện sâu sắc vẻ đẹp giá trị nhiều mặt thơ Nguyễn Duy Việc tìm hiểu Thơ Nguyễn Duy trường phổ thông từ góc nhìn văn hóa góp thêm tiếng nói vào việc khẳng định giá trị sắc truyền thống văn hóa dân tộc đời sống đại Tiếng thơ ông thể khát vọng gìn giữ, tôn vinh hồn cốt văn hóa Việt cho thấy rõ mối quan hệ mật thiết văn hóa ,văn học sinh thái Tiếng nói thiết tha âm vang lòng người đọc ngân lên hồi chuông thời kỳ giao lưu hội nhập văn hóa toàn cầu Đồng thời, hướng nghiên cứu mở trường diện nghiên cứu tương đối mẻ, rộng lớn để tiếp tục tìm hiểu sáng tác tác giả 57 khác Tuy nhiên, thời gian khả nghiên cứu, chưa thể làm rõ khía cạnh văn hóa đa dạng khác thơ Nguyễn Duy Đồng thời vấn đề trình bày khóa luận, chưa thể làm rõ cách toàn diện, đôi chỗ mang tính chủ quan Chúng hy vọng nhận ý kiến đóng góp quý Thầy Cô để đề tài hoàn thiện tương lai 58 TÀI LIỆU THAM KHẢO Đào Duy Anh (2000), Việt Nam văn hóa sử cương, Nxb Hội nhà văn, Hà Nội Khánh Chi (1994), “Với Nguyễn Duy- thơ lục bát phần quí giá mình”, Báo Đại đoàn kết, (43), tr.14 Nguyễn Duy (1984), Ánh trăng, Nxb Tác phẩm mới, Hội Nhà văn Việt Nam Phạm Đức Dương, Từ văn hoá đến văn học, Nxb Văn hoá thông tin, Hà Nội Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (1999), Từ điển thuật ngữ văn học, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội Tế Hanh (1986), “Hoa đá Ánh trăng”, Báo Văn nghệ, (15), tr.3 Lê Quang Hưng (1986), “Thơ Nguyễn Duy Ánh trăng”, Tạp chí Văn học, (3), tr.155-158 Mã Giang Lân (2001), Tiến trình thơ đại Việt Nam, Nxb Giáo dục, Hà Nội Phan Ngọc (1998), “Về mối quan hệ phê bình văn hóa văn học”, Tạp chí Văn học (9) 10 Phan Ngọc (1998), Bản sắc văn hóa Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội 11 Vương Trí Nhàn (2001), Cánh bướm đóa hướng dương, Nxb Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh 12 Hoàng Phê chủ biên (2000), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, Trung tâm từ điển học, Hà Nội 13 Vũ Tiến Quỳnh tuyển chọn (1998), Phê bình-bình luận văn học (Bằng Việt, Phạm Tiến Duật, Vũ Cao, Nguyễn Duy), Nxb Văn nghệ, TP Hồ Chí Minh 16 Chu Văn Sơn (2003), “Nguyễn Duy thi sĩ thảo dân”, Tạp chí Nhà văn, (3), tr.38- 53 17 Trịnh Thanh Sơn (2004), “Lời bình Trịnh Thanh Sơn Đò Lèn”, Báo thơ (7+8) (1+2/2004), tr.14 59 18 Từ Sơn (1985) , “Thơ Nguyễn Duy”, Báo Văn nghệ, (30), tr.2- 11 19 Trần Đình Sử (2011), Giáo trình dẫn luận thi pháp học, Nxb Giáo dục 20 Vũ Văn Sỹ (1999), “Nguyễn Duy – người “thương mến đến tận chân thật”, Tạp chí Văn học, (10), tr 68-74 21 Bùi Thiết (2000), Cảm nhận văn hóa, Viện Văn hóa Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội 22 Phan Trọng Thưởng (1998), “Văn hóa- Văn nghệ”, Báo Nhân dân, (11/7/1998), tr.2 23 Trần Ngọc Thêm (2002), Cơ sở văn hóa Việt Nam, Nxb Giáo dục, Hà Nội 24 Đỗ Lai Thúy (1999), Từ nhìn văn hóa, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội 25.http://www.bachkhoatrithuc.vn/encyclopedia/1705-1776633438553480742500/100-loi-giai-dap-ve-van-hoa-Viet-Nam/Khai-niemvan-hoa-cua-UNESCO.htm 26.http://luanvan.net.vn/luan-van/khoa-luan-van-hoa-sinh-thai-cua-nguoi-daoquan-chet-tai-vuon-quoc-gia-ba-vi-xa-ba-vi-huyen-ba-vi-ha-noi-70218/ 60 … yếu tố văn hóa thể tác phẩm Vì vậy, chọn đề tài Thơ Nguyễn Duy trường phổ thông từ góc nhìn văn hóa có ý nghĩa thực tiễn quan trọng: Tìm hiểu mối quan hệ văn hóa văn học thơ Nguyễn Duy giúp… Việt làm văn nhà trường phổ thông Từ thực tế thấy việc học sinh tiếp nhận thơ Nguyễn Duy mẻ gặp nhiều khó khăn định chọn đề tài nghiên cứu Thơ Nguyễn Duy trườngs phổ thông từ góc nhìn văn hóa nhằm… dụng vào việc giảng dạy thơ Nguyễn Duy nhà trường phổ thông, hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh tri thức văn học Tìm hiểu Thơ Nguyễn Duy trường phổ thông từ góc nhìn văn hóa ý nghĩa lý luận mà có

Xem thêm :  Bangkok Pattaya Package Tour, Bangkok Pattaya Package Tour from Kolkata

– Xem thêm –

Xem thêm: Thơ Nguyễn Duy trong trường phổ thông từ góc nhìn văn hóa, Thơ Nguyễn Duy trong trường phổ thông từ góc nhìn văn hóa

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Giáo Dục

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Back to top button