Wiki

PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT XUÂN DIỆU

Ngày đăng: 17/04/2013, 10:13

phơng diện chủ yếu Xuân Diệu là tình yêu, tuổi trẻ, thời gian. Cách xử lí đề tài của Xuân Diệu có những điểm độc đáo, khác biệt với các thi sĩ khác. Chẳng hạn, ở đề tài tình yêu, trớc cách mạng, không giống với các nhà thơ khác, tình yêu trong thơ Xuân Diệu không chỉ bao gồm khát vọng nhục dục mà còn đòi hỏi sự hoà hợp của hai tâm hồn, đòi hỏi cái vô tận, vĩnh cửu trong tình yêu. Tình yêu là một giá trị tinh thần vĩnh viễn, là phơng tiện biến khoảnh khắc thành vĩnh cửu, biến hữu hạn thành vô hạn, biến bốn mùa thành mùa xuân Xuân Diệu không bằng lòng với tình yêu mơ màng, xa xăm nh Thế Lữ hay Lu Trọng L mà huy động cả linh hồn và thể xác, mọi giác quan để hởng thụ tình yêu một cách vồ vập: Mau lên chứ vội vàng lên với chứ / Em em ơi tình non đã già rồi (Giục giã); Hãy sát đôi đầu! Hãy kề đôi ngực! / Hãy trộn nhau đôi mái tóc ngắn dài / Những cánh tay hãy quấn riết đôi vai / Hãy dâng cả tình yêu lên sóng mắt / Hãy khăng khít những cặp môi gắn chặt (Xa cách). Với Xuân Diệu, lần đầu tiên ở Việt Nam, tình yêu đợc quan niệm một cách chân thành, táo bạo, mới mẻ đến thế. ở đề tài tuổi trẻ, tình yêu, Xuân Diệu khẳng định giá trị vĩnh hằng của chúng: Chỉ tuổi trẻ, chỉ tình yêu vĩnh viễn; Tình không tuổi và xuân không ngày tháng. ở đề tài thời gian, Xuân Diệu đối phó với sự chảy trôi của thời gian bằng cách khẳng định hiện tại, sống sâu sắc, sống sôi nổi, mãnh liệt với hiện tại, khẳng định tình yêu và thơ ca sẽ là phơng tiện chiến thắng thời gian. Điểm độc đáo nữa của Xuân Diệu khi triển khai đề tài thời gian là ở chỗ: với ông, chỉ có hai mùa: mùa xuân và mùa còn lại. Mà phần còn lại hầu nh không có, vì các mùa đều có thể thành xuân, mùa xuân ở giữa mùa thu, mùa hè, mùa đông, bởi đó là xuân lòng, xuân tâm tởng (Xuân không mùa). Với Xuân Diệu, ông không phân thời gian theo cách thông thờng thành quá khứ hiện tại tơng lại mà phân thời gian chỉ có hai thì: thời tơi và thời phai: Cho chuếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng / Cho no nê thanh sắc của thời tơi; Chim rộn ràng bỗng dứt tiếng reo thi / Phải chăng sợ độ phai tàn sắp sửaCó thể nói, tình nồng thắm làm nên thời tơi, tình lặng tắt làm nên thời phai 3. Hệ thống hình tợng, hình ảnh và các mô típ nghệ thuật đặc trng. 1 Thơ Xuân Diệu xây dựng đợc hình tợng một cái tôi độc đáo. Một cái tôi chủ động, mạnh mẽ, sôi nổi đến vồ vập trong tình yêu nhng có khi lại cô độc (Ta là Một, là Riêng, là Thứ Nhất / Không ai chi bè bạn nổi cùng ta), yếu đuối, buồn bã, đợi chờ, mong đợc ban phát tình yêu: Mở miệng vàng và hãy nói yêu tôi; Và hãy yêu tôi một giờ cũng đủ / Một giây cũng cam, một phút cũng đành. Một cái tôi vừa là tình nhân vừa là triết nhân. Cái tôi tình nhân gồm đủ hai con ngời: một gã tình si và một kẻ thất tình. Càng cuồng nhiệt, đam mê thì càng cô đơn, chỉ gặp lạnh lẽo, hững hờ: Lòng anh là một cơn ma lũ / Đã gặp lòng em là lá khoai; Cô đơn muôn lần, muôn thuở cô đơn Con ngời triết nhân thì không vội vàng, mê mải yêu đơng nh con ngời tình nhân mà băn khoăn tìm bản chất, cội nguồn của tình yêu: Làm sao cắt nghĩa đợc tình yêu; Yêu là chết ở trong lòng một ít Hình tợng tiêu biểu thứ hai trong thơ Xuân Diệu là hình tợng ngời tình. Ngời tình trong thơ Xuân Diệu không phải gái quê nh trong thơ Nguyễn Bính và Hàn Mặc Tử mà rất đài các, kiêu sa. Xuân Diệu tạo ra ở hình tợng giai nhân một điệu sống theo lối mới, với thủ pháp khắc hoạ mới: da thịt du dơng, ngón tay thơ, xiêm nghê nổi gió lùa Nàng hiện lên là một tình nhân đầy quyến rũ nhng cũng hiện ra với một đối cực: giai nhân hờ hững: Đôi mắt của ngời yêu ôi vực thẳm / Ôi trời xa vừng trán của ngời yêu; Em đã xé lòng non cùng giấy mới Hình tợng cái tôi và hình tợng giai nhân đi đôi với nhau, có quan hệ luyến ái với nhau, và thế giới mà họ tồn tại là thế giới của tình ái. Hình tợng thế giới trong thơ Xuân Diệu hiện ra với hai diện mạo phổ biến: mảnh vờn tình ái và sa mạc cô liêu (, 52). Vờn là hình ảnh trở đi trở lại trong thơ Xuân Diệu và trong không gian của tình ái đó vạn vật, con ngời giao duyên với nhau: Cây tìm nghiêng xuống cánh hoa gầy / Hoa nghiêng xuống cỏ trong khi cỏ / Nghiêng xuống đờng rêu một lối đầy; Những tiếng ân tình hoa bảo gió / Gió đào thỏ thẻ bảo hoa xuân; Gió xuân phơ phất bay vô ý / Đem đụng cành mai sát nhánh đào Tơng phản với vờn tình ái là sa mạc cô liêu thế giới của cô đơn, bất hạnh, vạn vật li tán: Mà tình ái là sợi dây vấn vít / Mà cảnh đời là sa mạc vô liêu; Bãi xa cũng muốn làm sa mạc Đi cùng với ba hình tợng tiêu biểu là hai hệ thống hình ảnh đặc trng trong thơ Xuân Diệu: đó là những hình ảnh đẹp, tràn đầy màu sắc, âm thanh, đờng nét vui tơi: đồng nội xanh rì, cành tơ phơ phất, ánh sáng chớp hàng mi, sự sống mơn mởn, cánh bớm, mùa xuân, ; và những hình ảnh gợi sự chia lìa, u buồn, gợi sự cô đơn, đơn độc: đàn buồn, đàn lặng, trăng ngà lặng lẽ nh buông tuyết, giá băng tràn mọi nẻo Hình ảnh trong thơ văn Xuân Diệu tràn đầy ấn tợng và cảm giác, cảm giác của mọi giác quan. 2 Điểm độc đáo ở Xuân Diệu là nhiều hình ảnh quen thuộc, bao ngời đã sử dụng nhng Xuân Diệu vẫn có cách viết của riêng mình, ví dụ hình ảnh đôi mắt trong bài thơ Hôn cái nhìn: Không phải anh hôn nơi mắt / Anh hôn cái nhìn của em / Mắt em một vừng yêu mến / Thắt anh trong lới êm đềm; hay hình ảnh giọt lệ Trái đất: Trái đất ba phần t nớc mắt / Đi nh giọt lệ giữa không trung 4. Phong cách nghệ thuật của nhà văn đợc thể hiện ở hệ thống phơng thức biểu hiện, những thủ pháp, biện pháp quen dùng có hiệu quả, để lại dấu ấn riêng, in đậm cá tính sáng tạo của nhà văn. 4.1. Hệ thống thủ pháp, biện pháp: Thơ Xuân Diệu sử dụng với tần số cao biện pháp so sánh, ẩn dụ, đối lập, tạo đợc những liên tởng kì thú. Trớc hết nói về so sánh: Xuân Diệu dùng so sánh khá nhiều. Có so sánh cụ thể: Lá liễu dài nh một nét mi, có so sánh rất trừu tợng (Trăng của xa xôi, trăng của hão huyền / Ngời vĩnh viễn nh lòng trăng ý gió Ca tụng ). Đặc biệt so sánh trong thơ Xuân Diệu nghiêng nhiều về tả cảm xúc. Rất nhiều trạng thái cảm xúc trừu tợng qua so sánh trở nên cụ thể: Lòng ta trống lắm, lòng ta sụp / Nh túp nhà không bốn vách xiêu (Bên ấy bên này); Và đêm nay lòng tôi lạnh lẽo / Nh sáng trăng trên mặt nớc thu lờ (Thở than) Về ẩn dụ, đặc biệt trong thơ Xuân Diệu xuất hiện nhiều loại ẩn dụ chuyển đổi cảm giác: nhạc thơm, nhạc hờng Về đảo ngữ, điều đặc biệt ở Xuân Diệu là ông thờng đảo những tính từ, động từ, trạng thái chỉ cảm giác, cảm xúc lên trớc để gây ấn tợng về cảm giác (Huy hoàng trăng rộng, nguy nga gió Buồn trăng; Lạnh lẽo chân qua để bụi mờ / Thờ thẫn cây đa trên bến cũ Buổi chiều ) 4.2. Cách tổ chức kết cấu tác phẩm thơ và văn xuôi: Cách cấu tứ bài thơ của Xuân Diệu cũng hết sức độc đáo, không giống ai. Chẳng hạn, ông tạo ra tứ: tấm kính giữa đôi ta, tởng gần gũi nhng lại là ngăn cách. Hay ở bài thơ Chầm chậm đừng quên, ông triển khai tứ: khi yêu nhau giữa hai ngời có những sợi dây vô hình ràng buộc và khi xa nhau cũng phải cởi cho hết từng sợi dây tình cảm và tránh sao khỏi những vết lằn đau cho da thịt Trong văn xuôi, Xuân Diệu sử dụng kĩ thuật cấu tứ, kĩ thuật điệp khúc, hình ảnh đầy chất thơ, kĩ thuật đa đẩy bằng văn chơng kim cổ, kĩ thuật dồn văn 5. Nói đến phong cách nghệ thuật không thể không nói đến ngôn ngữ và giọng điệu. 3 5.1. Ngôn ngữ: Ngôn ngữ thơ và văn xuôi của Xuân Diệu là một thứ ngôn ngữ thật mới. Đặc biệt là lời thơ của Xuân Diệu thật lạ. Xuân Diệu đã đa vào lời thơ một hệ thống từ vựng mới và cách sử dụng mới: đôi giếng mắt, mỗi giọt rơi tàn nh lệ ngân, chiều goá không em, trăng rộng quá, tháng giêng ngon nh một cặp môi gần, Hạnh phúc vờn trong buổi nắng mai, nguy nga gió, uống tình yêu dập cả môi, long lanh tiếng sỏiNhững thứ trừu tợng không thể định lợng bỗng có hình hài, vóc dáng. Cũng có khi Xuân Diệu dùng một từ rất cũ để diễn tả một cảm xúc rất mới, ví dụ: dùng từ chín bệ (vốn chỉ ngôi vua) để diễn tả cái cao cả của tình yêu lên ngôi: Rồi ngó mê nhau ta mỉm mắt cời / Và lặng lẽ thấy lòng cao chín bệ (Kỉ niệm); hay dùng những điển cố không theo lối mòn: Dơng Quan Thơ Xuân Diệu không chỉ mới ở từ ngữ mà còn mới ở cách tổ chức câu thơ. Cấu trúc câu thơ mới mẻ táo bạo. Cách diễn đạt rất Tây: Đã nghe rét mớt luồn trong gió; Ta muốn ôm / Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn; Hơn một loài hoa đã rụng cành; Một ít nắng, vài ba sơng mỏng thắm Xuân Diệu hay sử dụng lối câu vắt dòng, ý nghĩa của dòng này nối kết với ý nghĩa của dòng khác, đây là hiện tợng mới lạ của thơ ca đầu thế kỉ XX. Câu thơ của ông đậm chất văn xuôi. Những quan hệ từ, h từ: mà, tuy thế, vì vậy, cho nên, nhng xuất hiện dày đặc. Có thể nói, cách diễn đạt của Xuân Diệu hiện đại mà rất tinh luyện. Câu chữ mới mẻ, vừa tiếp nhận văn hoá thẩm mĩ phơng Đông, vừa ảnh hởng văn hoá, thẩm mỹ phơng Tây, tiếp thu thành công thuyết tơng giao của Beaudelaire (Này lắng nghe em khúc nhạc thơm). Sự kết hợp giữa tính hiện đại và chất cổ điển chính là một nét phong cách độc đáo của Xuân Diệu. 5.2. Giọng điệu: Giọng điệu thơ văn Xuân Diệu lúc mềm mại, đê mê, khi lả lơi sung sớng, lúc buồn bã tha thiết nh tiếng thở than tận cõi sâu kín của tâm hồn, nhng chủ yếu là giọng điệu sôi nổi, nồng nhiệt: Tôi muốn tắt nắng đi; Tôi muốn buộc gió lại Không chỉ trớc cách mạng mà cả sau này, thơ Xuân Diệu vẫn rất nồng nhiệt. Thơ tình yêu vẫn bộc lộ một niềm yêu thiết tha da diết, nhớ thơng không cùng (Chẳng hạn ở bài thơ Biển: giọng điệu vẫn rất trẻ trung, nồng nhiệt. Giọng điệu ấy đợc thể hiện qua một loạt điệp từ, điệp âm Nồng nhiệt từ đầu đến cuối bài thơ). Thơ cách mạng của Xuân Diệu mang âm hởng hùng tráng, mang cảm hứng lãng mạn về Tổ quốc. Ngôn ngữ, nhịp điệu 4 câu thơ đều thể hiện tình cảm thiết tha gắn bó với non sông đất nớc. Giọng thơ sôi nổi đanh thép khi nói về quân thù, có sức lôi cuốn mạnh mẽ ngời đọc. Giọng điệu nồng nhiệt ấy biểu hiện chủ yếu qua cách Xuân Diệu sử dụng lối trùng điệp và sử dụng những động từ chỉ hành động mạnh, những tính từ chỉ trạng thái đắm say, những thán từ II. Cái nhìn nghệ thuật – một phơng diện chủ yếu của phong cách nghệ thuật nhà văn. Cái nhìn của tác giả về con ngời và cuộc sống là một phơng diện chủ yếu và quan trọng hơn cả của phong cách nghệ thuật. Bởi lẽ cái nhìn ấy chi phối toàn bộ hành trình sáng tạo của tác giả. 1. ở Xuân Diệu, trớc hết đó là cái nhìn cuộc sống trẻ trung, xanh non qua các giác quan rộng mở (Sống toàn tâm toàn trí sống toàn hồn / Sống toàn thân và thức nhọn giác quan) 1.1. Với Xuân Diệu, cái đẹp của thế giới, của con ngời, của tình yêu phải là cái tơi nguyên, mới mẻ, đầu tiên. Chính quan niệm này đã tạo nên cái nhìn rất trẻ trung trong thơ ông. Xuân Diệu hay nói đến Tình thứ nhất, Xuân đầu, Đêm thứ nhất, thanh tân, trinh bạch, mới nụ, ban sơ Điều đó biểu hiện cho quan niệm: những gì mới mẻ, nguyên vẹn mới đẹp. Với ông, trời đất đẹp là đẹp ở cái son sẻ, trẻ trung: Son sẻ trời nh mời sáu tuổi / Má hồng phơn phớt mắt long lanh (Rạo rực). Xuân Diệu say sa ngây ngất với những vẻ đẹp ban đầu: Sao buổi đầu xuân êm ái thế; Say ngời nh rợu tối tân hôn; Ta muốn ôm / Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn; Mời chín tuổi mặt trời đang óng ả / ánh sáng ca, lanh lảnh tiếng đời ngân / Bông hạnh cời; mời chín tuổi thanh tân / Gánh nhẹ nhõm trên thân hình măng mọc (Đẹp). Có những cái không phải là đầu tiên, thứ nhất nhng khi cần ca ngợi, Xuân Diệu đa về ngôi thứ nhất cả: Đêm thứ bảy cũng là đêm thứ nhất (Đêm thứ nhất). Ông khoe: Thơ ta hơ hớ cha chồng (Mùa thi). Ông ao ớc: Hái một mùa hoa lá thủơ măng tơ (Giục giã). Xuân Diệu viết nhiều về mùa xuân và mùa thu. Ông nói: Với lòng tôi chỉ có hai mùa Xuân và Thu, hai mùa đặc biệt ý nhị, hai mùa có bình minh. Xuân và Thu là hai bình minh trong một năm, sự thay đổi hệ trọng nhất của tâm hồn. Và bởi vậy Thu cũng là một mùa xuân. Đầu Xuân là bình minh ấm của lòng tôi, đầu Thu là bình minh mát của lòng tôi (Thu, Trờng ca). Nh vậy, với Xuân Diệu, Xuân hay Thu phải là khi bắt đầu mới đẹp. 5 Xuân Diệu cũng là ngời viết nhiều về tuổi trẻ, vì trong quan niệm của ông, tuổi trẻ là nơi bắt đầu của đời ngời, và cũng chính là vẻ đẹp của cuộc đời. Ông ca ngợi tuổi trẻ: Phố đẹp, ngời xinh là đời bánh mật / Mặt tơi, môi đậm là gã trai tân / Rộn tuổi trẻ dới ánh đèn ngây ngất / Reo ái tình trong nhịp máu phân vân (Đêm thứ nhất). Cái đẹp thanh khiết của tuổi trẻ làm ông ngây ngất: Em thảnh thơi nh buổi sáng đầu ngày (Đẹp). Có thể nói, cái nhìn của Xuân Diệu rất đỗi trẻ trung, xanh non. Đối với thi sĩ phần ngon nhất của cuộc đời là mùa xuân, tuổi trẻ, tình yêu. Con ngời hạnh phúc nhất là ở tuổi trẻ với tình yêu. 1.2. Trái tim đa tình đã tạo ra ở Xuân Diệu một thứ nhãn quan riêng về thế giới khiến qua đôi mắt trẻ trung, xanh non của ông, thiên nhiên (trời đất, cỏ cây, sông núi ) hiện lên với vẻ đẹp thật tình tứ và đầy tính sắc dục. Ông nhìn đoá hồng nhung thành những cặp môi hôn và gọi là đoá hôn (Đoá hồng nhung). Nhìn phấn thông bay trong gió, ông thấy ái tình tản mạn ôm ấp không gian (Phấn thông vàng). Vầng trăng đối với Xuân Diệu là: trăng vú mộng của muôn đời thi sĩ, gió trong thơ Xuân Diệu là gió canh khuya hay nghìn ngón tay ôm, hoa trong thơ ông thì không thể phân biệt đợc là hoa hay là những thiếu nữ đa tình (Nụ cời xuân, Lạc quan, Với bàn tay ấy, Hoa đêm); còn biển trong thơ Xuân Diệu đúng là một tình nhân đắm say: Anh xin làm bể biếc / Hôn mãi cát vàng em / Đã hôn rồi hôn lại / Cho đến mãi muôn đời / Đến tan cả đất trời / Anh mới thôi dào dạt (Biển). Các tình cảm khác của con ngời ngoài tình yêu cũng qua đôi mắt trẻ trung và niềm khát khao giao cảm của Xuân Diệu mà đợc luyến ái hoá: Tình bằng hữu: Đôi hồn tơi đậm ngát hoa hơng / Họ đi tay yếu trong tay mạnh / Nghe hát ân tình giữa gió sơng Không hề mặc cả, họ yêu nhau (Tình trai); tình cảm với cuộc đời: Tay ân ái nh những làn thân thể / Đã ôm đời vào ngực để mơn ru; tình cảm với quần chúng: Trời ơi, quần chúng quá tình nhân! 1.3. Cũng qua cái nhìn trẻ trung, xanh non của Xuân Diệu mà thế giới thơ ông trở thành thế giới của sự sống tràn trề, mạnh mẽ, hăng say và đầy rạo rực. Xuân Diệu nhìn mọi sự vật, sự việc trong đời không đứng yên mà luôn luôn vận động, khiến cho thơ ông có những phát hiện mới mẻ. Xuân Diệu. 6 2. Xuân Diệu nhìn nhận hạnh phúc là ở giữa trần gian, ngay trong hiện tại: Xuân Diệu hớng về sự sống chẳng bao giờ chán nản vì cuộc sống muôn màu muôn vẻ. Với cái nhìn cuộc sống muôn màu muôn vẻ, Xuân Diệu thấy cuộc sống đẹp nh thiên đờng trên mặt đất: Của ong bớm này đây tuần tháng mật / Này đây hoa của đồng nội xanh rì / Này đây lá của cành tơ phơ phất / Của yến anh này đây khúc tình si (Vội vàng) Vì vậy, nhà thơ luôn thiết tha gắn bó với cõi trần, với cuộc đời hiện tại. Nhà thơ đã mang lại một quan niệm nhân sinh mới: Hạnh phúc là ở giữa trần gian, ở ngay trong hiện tại (Khác với quan niệm nhân sinh của ngời xa). Xuân Diệu sống với thì hiện tại mà ngày trớc và ngày sau đều không đáng kể: Kể chi chuyện trớc với ngày sau (Tình trai), Gấp đi em, anh rất sợ ngày mai (Giục giã). Đối với các nhà thơ khác, hiện tại là những nấm mồ chôn tuổi trẻ: Và Hiện Tại, biết cùng chăng hỡi bạn / Cũng đơng chôn lặng lẽ chuỗi ngày xanh (Những nấm mồ Chế Lan Viên). Bao nhiêu ngời khác chối bỏ hiện tại, Thế Lữ thoát lên tiên, Vũ Hoàng Chơng say, còn ở Thâm Tâm và Nguyễn Bính vang lên điệp khúc ra đi, ra đi. Chỉ có Xuân Diệu bám riết lấy hiện tại, lấy cõi trần. Đối với Xuân Diệu, khổ đau, buồn vui đều chìm đắm vào trong những phút giây mong manh của hiện tại. Ông rút gọn hiện tại vào phút, giây, lấy phút giây làm đại lợng đo đếm cảm xúc: Chim giữa nắng sao mà kêu đến chói / Ôi vô cùng trong một phút nhìn nhau (Xuân đầu); Một phút gặp thôi là muôn buổi nhớ (Yêu mến). Ông vĩnh viễn hoá hiện tại. Tôi muốn tắt nắng đi / Cho màu đừng nhạt mất / Tôi muốn buộc gió lại / Cho hơng đừng bay đi (Vội vàng). Từ cái nhìn đó, từ quan niệm đó, Xuân Diệu có một thái độ sống tích cực, không thoát li hiện tại: Ta muốn ôm / Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn (Vội vàng); Ta ôm bó cánh tay ta làm rắn / Làm dây da quấn quýt cả mình xuân / Không muốn đi, mãi mãi ở vờn trần / Chân hoá rễ để hút mùa dới đất (Thanh niên); Đi sao đợc khi mặt trời vẫn nở? / Bỏ sao đang những mái ngói yên lành? / Đờng rất lặng với hàng cây hay nhớ / Xa sao đành mắt đẹp của hoàng hôn? (Từ biệt) Hoài Thanh từng nhận xét: Nếu Thế Lữ trốn lên tiên giới, thì Xuân Diệu lại đốt cảnh Bồng Lai mà xua ai nấy về hạ giới. Thế Lữ cũng thừa nhận: Lầu thơ của ông (Xuân Diệu) xây dựng trên mảnh đất của một tấm lòng trần gian . Thơ Xuân Diệu chính là niềm thiết tha gắn bó với cuộc sống hiện tại của cõi trần. 3. Quan niệm thời gian tuyến tính, quan niệm thế giới đổi thay đã dẫn đến quan niệm sống vội vàng, sống sôi nổi, cuồng nhiệt ở Xuân Diệu. Với Xuân Diệu, từng khắc từng giọt thời gian là cả một niềm se sót, nuối tiếc khôn cùng. Cảm thức thời gian của Xuân Diệu thật nhạy bén. Thi sĩ hiểu rằng không bao giờ 7 giải quyết đợc mâu thuẫn giữa cái hữu hạn của đời ngời với cái vô hạn của thời gian (Vội vàng). Xuân Diệu ý thức sâu sắc về thời gian và có một quan niệm rất mới mẻ về thời gian. Với ông thời gian luôn một đi không trở lại, khác hẳn thời gian tuần hoàn trong văn học tr- ớc đây: Xuân đơng tới nghĩa là xuân đơng qua / Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già / Mà xuân hết nghĩa là tôi cũng mất (Vội vàng); Cái bay không đợi cái trôi / Từ tôi phút trớc sang tôi phút này (Đi thuyền) Xuân Diệu luôn thấy xuân đang qua, tuổi trẻ đang mất, tình yêu đang phai tàn: Tóc ngời mai mốt không đen nữa / Tuổi trẻ khô đi mặt xấu rồi (H vô); Tình yêu đến tình yêu đi ai biết (Giục giã) . Vì vậy Xuân Diệu lúc nào cũng vội vàng cuống quýt: Mau lên chứ, vội vàng lên với chứ / Em em ơi, tình non sắp già rồi (Giục giã); Mau đi thôi, mùa cha ngả chiều hôm (Vội vàng); Trong gặp gỡ đã có mầm li biệt / Những vờn xa đã đoạn tuyệt dấu hài / Gấp đi em!Anh rất sợ ngày mai / Đời trôi chảy tình ta không vĩnh viễn (Giục giã) Xuân Diệu nỗ lực chống lại sự trôi chảy của thời gian bằng cách: chạy đua với thời gian, tăng cờng độ sống. Ông muốn sống nhanh, sống gấp, sống mạnh mẽ, muốn tận hởng cuộc sống bằng mọi giác quan. Xuân Diệu muốn ôm lấy tất cả cuộc sống này, riết lấy tất cả trong đôi tay hăm hở của mình. Xuân Diệu luôn thể hiện một lòng yêu đời yêu cuộc sống đến đam mê và ông khát khao giao cảm mãnh liệt. Cảm xúc trong thơ văn ông lúc nào cũng sôi nổi, dạt dào, niềm ham sống sôi trào mãnh liệt, vồ vập đến tắc thở vẫn không đã, không thoả, ngay cả khi cận kề cái chết. Thi sĩ mang theo suốt cả đời một cơn khát lúc nào cũng thiêu đốt tâm can, đắm say, rạo rực, bồng bột, bạo liệt: Ta ôm bó cánh tay ta làm rắn / Làm dây da quấn quýt cả mình xuân / Không muốn đi mãi mãi ở vờn trần / Chân bám rễ để hút mùa dới đất. Xuân Diệu là một hồn thơ khát sống khát yêu, khát khao giao cảm tới cuồng nhiệt. Xuân Diệu khát sống đến cháy bỏng. Niềm yêu sống lúc nào cũng nồng nàn. Hoài Thanh: Thơ Xuân Diệu là một nguồn sống dạt dào cha từng có ở chốn nớc non lạnh lẽo này. Xuân Diệu còn tự giới thiệu: Tôi là kẻ đa răng bấu mặt trời / Kẻ đựng trái tim trìu máu đất / Hai tay chín móng bám vào đời (H vô). Xuân Diệu đắm say, ngất ngây với muôn ngàn biểu hiện của sự sống. Nhà thơ lăn xả vào cuộc đời mà sống. Ông kêu gọi: hãy nói, hãy kề, hãy khăng khít, hãy dâng, hãy yêu tôi; ông bắt buộc phải nói, phải yêu, phải mặn nồng, phải ấm lên, ông khuyên chớ yên ổn nh mặt hồ nớc ngủ, chớ lạnh nh đông, ông cầu xin xin chút lửa, xin chút thơng; ông khao khát đợc ôm, đợc riết, đợc bấu, đợc 8 say, đợc ghì, hút Từ đó, ông đã đa ra một triết lý sống tích cực, tiến bộ: Thà một phút huy hoàng rồi chợt tối / Còn hơn buồn le lói suốt trăm năm; Sống toàn tâm toàn trí sống toàn hồn / Sống toàn thân và thức nhọn giác quan Khát khao đợc sống, đợc giao cảm với cuộc đời của Xuân Diệu, nói nh Thế Lữ, còn gì làm cho đầy đủ hơn là Xuân và Tình. Lê Đình Kỵ cũng nhận xét: lòng say mê yêu đời ở Xuân Diệu đã trút hết vào tình yêu và thiên nhiên. Đặc biệt là tình yêu. Tình yêu là biểu hiện tập trung nhất, mạnh mẽ nhất của lòng ham sống. Xuân Diệu đã sống để mà yêu và yêu để mà sống (Huy Cận). Xuân Diệu luôn muốn tạo nên một không khí yêu th- ơng say đắm: Tình thổi gió màu yêu lên phấp phới (Giục giã), luôn khao khát một tình yêu vô biên và tuyệt đích (Phải mặn nồng cho mãi mãi đem xuân / Đem chim bớm thả trong vờn tình ái (Phải nói) 4. Xuân Diệu có quan niệm tình yêu mới mẻ, đó là tình yêu của con ngời sống giữa đời chứ không phải tình yêu đạo đức trong sách vở. Có thể nói, Xuân Diệu là ng- ời đầu tiên trong thơ tình đã biểu hiện tính nhục dục và những thèm muốn nhục dục thật là lành mạnh và cờng tráng: Hãy sát đôi đầu, hãy kề đôi ngực / Hãy trộn nhau đôi mái tóc ngắn dài (Xa cách). Đó là thứ tình yêu rất trần thế mà không bị trần tục hoá. Xuân Diệu là ngời đa nhục thể vào thơ một cách đầy tinh tế. Trong thơ cổ mới chỉ dừng lại ở những hình ảnh mang tính chất ám tợng. Thơ mới buổi đầu cũng cha có cảm giác này. Chỉ đến Xuân Diệu nhục thể trong tình yê mới đợc đa vào táo bạo mà cũng đầy tinh tế. Ông diễn tả nhiều cảm giác mạnh bạo: muốn ôm, riết, say, cắn, nhng không gợi sự thô tục mà chỉ gợi cảm giác nồng nàn tha thiết của tình yêu: Nghiêng đầu bên trái hãy kề nghe / Những ngón tay thần sẽ vuốt ve / Cho điệu lòng anh thêm ấm dịu / Sờ xem ngực nóng khúc đê mê (Có những bài thơ). Cảm xúc nhục thể trong thơ Xuân Diệu rất đời mà cũng rất thơ. Nó không thơ quá để đến mức chỉ là cảm xúc sách vở, nhng cũng không đến mức đời quá để chỉ còn cảm giác xác thịt (Lê Tiến Dũng, Nhà văn và phong cách, 35). Sự lành mạnh trong quan niệm tình yêu còn thể hiện chính ở chỗ Xuân Diệu quan niệm tình yêu không chỉ là sự giao cảm xác thịt mà còn là sự giao cảm của những linh hồn: Trời cao trêu nhử chén xanh êm / Biển đắng không nguôi nỗi khát thèm / Nên lúc môi ta kề miệng thắm / Trời ơi ta muốn uống hồn em (Vô biên). Đây là khát vọng cao nhất, cái đích cao nhất của tình yêu, cái tạo nên hạnh phúc của những đôi tình nhân chân chính. Có thể nói, Xuân Diệu luôn khao khát sự hoà hợp về tâm hồn. Do vậy khi không tìm thấy sự hoà hợp ấy, Xuân Diệu cảm thấy xa cách, cô đơn, hoài nghi: Dù tin tởng chung một đời 9 một mộng / Em là em, anh cứ là anh / Có thể nào quan Vạn Lí Trờng Thành / Của hai vũ trụ chứa đầy bí mật?; Giấu mãi, nghi hoài hay ghen bóng gió / Anh muốn vào dò xét giấc em mơ / Em giấu anh cả những chuyện không ngờ / Cũng nh anh giấu em những điều quá thực. Nh vậy, phải đến Xuân Diệu, quan niệm tình yêu vừa trần tục vừa lí tởng mới đợc cất lên tiếng nói của nó. 5. Xuân Diệu ý thức sâu sắc về cái tôi cá nhân hơn bất kì một nhà thơ Mới nào khác Với Xuân Diệu, cái tôi đã thực sự đợc giải phóng. Nó không còn bỡ ngỡ, dè dặt nh tr- ớc mà trở nên hết sức thành thật táo bạo khi thể hiện những cảm xúc cháy bỏng của nó. Qua thơ Xuân Diệu, ta thấy một cái tôi khát sống khát yêu đến cuồng nhiệt. Không triền miên sầu mộng nh Lu Trọng L, không hoài vọng, mơ màng, xa xăm nh Huy Thông, Thế Lữ, không ảo não nh Huy Cận Xuân Diệu dờng nh đã huy động cả linh hồn và thể xác, và mọi giác quan để thể hiện xúc cảm của mình. Cái tôi cá nhân ấy đợc ý thức sâu sắc và mới mẻ hơn. Lần đầu tiên trên thi đàn, cái tôi tiểu t sản mạnh dạn bày tỏ những tâm t thầm kín, niềm yêu sống và những khát vọng không dứt. Vì thế, Xuân Diệu không chỉ hoàn toàn mới lạ so với các thế hệ trớc mà còn mới so với các nhà thơ cùng thời. Chỉ có Xuân Diệu mới bộc lộ tơng đối đầy đủ và tới độ những cái mới của Thơ Mới. 6. Xuân Diệu là nhà thơ của cảm xúc, cảm giác. Cái nhìn của ông đối với cuộc sống nghiêng về cảm xúc và cảm giác. Cảm xúc nồng nhiệt, cảm giác tinh tế giúp Xuân Diệp nói đợc những điều tế vi nhất, diễn tả đợc những sắc thái tâm trạng khó nắm bắt nhất. ảnh hởng chủ nghĩa tợng trng Pháp, Xuân Diệu có sự cảm nhận tinh tế về cảm giác, khai thác ở cõi vô thức, tiềm thức. Ông ghi lại những biến thái mong manh, tế vi của ngoại cảnh và nội tâm: Này lắng nghe em khúc nhạc thơm (Nguyệt cầm), Thơ duyên Xuân Diệu không chỉ tả cái thấy mà còn có hồn để tả đằng sau cái thấy, tả những rung động rất nhỏ, rất tinh tế ở bên trong sự vật (Con đờng nhỏ nhỏ), tả âm thanh qua đó tả những hình ảnh cảm giác gợi ra từ tiếng nhạc: Long lanh tiếng sỏi vang vang hận (Nguyệt cầm). Thơ cổ chủ yếu cảm nhận thế giới bằng thị giác, thính giác và một ít khứu giác. Xuân Diệu cảm nhận thế giới bằng mọi giác quan: xúc giác, vị giác, khứu giácKhông chỉ mở rộng mà ông còn cấp cho giác quan những cảm giác rất mới mẻ: Xuân Diệu ngoài cái nhìn thị giác còn có cả cái nhìn xúc giác với mắt trao hôn, mắt mơn da ; buồn đến mức rợn da ngời nỗi buồn đầy cảm giác Ngời xa chỉ ngắm nhìn, hoặc ao ớc hoà 10 […]… nhằm tả gió mà gợi lên cảm giác, ấn tợng về gió: gió lạnh) KL: phong cách, nhng đó là sự bổ sung, làm phong phú thêm cho phong cách chứ không thể làm thay đổi cái gốc của Xuân Diệu muốn kéo cả thế giới vào vòng tay đầy cảm giác của mình với những ôm, riết, say, thâu, cắn Những động từ cảm giác mà thờng là cảm giác mạnh tạo nên cái ào ạt, mạnh mẽ trong thơ ông Với những vần thơ đầy cảm giác nh thế, Xuân Diệu đã mang đến cho thơ cái nồng nàn, mạnh mẽ, tơi rói của cuộc đời Ông còn chú ý . biến đổi. Đối tợng thay đổi kéo theo sự thay đổi của phong cách, nhng đó là sự bổ sung, làm phong phú thêm cho phong cách chứ không thể làm thay đổi cái gốc. tại của cõi trần. 3. Quan niệm thời gian tuyến tính, quan niệm thế giới đổi thay đã dẫn đến quan niệm sống vội vàng, sống sôi nổi, cuồng nhiệt ở Xuân Diệu.

Xem thêm :  cốc cốc cốc ai gọi đó

PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT XUÂN DIỆU I. Nhữngdiện chủ yếu của phong cách nghệ thuật Xuân Diệu : 1. Trớc hết, phong cách nghệ thuật của Xuân Diệu biểu hiện ở cái nhìn về con ngời và cuộc sống (trình bày cụ thể ở mục II) 2. Nét riêng trong sự lựa chọn xử lí đề tài, xây dựng chủ đề, đối tợng miêu tả Đề tài quen thuộc trong thơ vănlà tình yêu, tuổi trẻ, thời gian.xử lí đề tài củacó những điểm độc đáo, khác biệt với các thi sĩ khác. Chẳng hạn, ở đề tài tình yêu, trớcmạng, không giống với các nhà thơ khác, tình yêu trong thơkhông chỉ bao gồm khát vọng nhục dục mà còn đòi hỏi sự hoà hợp của hai tâm hồn, đòi hỏi cái vô tận, vĩnh cửu trong tình yêu. Tình yêu là một giá trị tinh thần vĩnh viễn, làtiện biến khoảnh khắc thành vĩnh cửu, biến hữu hạn thành vô hạn, biến bốn mùa thành mùakhông bằng lòng với tình yêu mơ màng, xa xăm nh Thế Lữ hay Lu Trọng L mà huy động cả linh hồn và thể xác, mọi giác quan để hởng thụ tình yêu mộtvồ vập: Mau lên chứ vội vàng lên với chứ / Em em ơi tình non đã già rồi (Giục giã); Hãy sát đôi đầu! Hãy kề đôi ngực! / Hãy trộn nhau đôi mái tóc ngắn dài / Những cánh tay hãy quấn riết đôi vai / Hãy dâng cả tình yêu lên sóng mắt / Hãy khăng khít những cặp môi gắn chặt (Xa cách). VớiDiệu, lần đầu tiên ở Việt Nam, tình yêu đợc quan niệm mộtchân thành, táo bạo, mới mẻ đến thế. ở đề tài tuổi trẻ, tình yêu,khẳng định giá trị vĩnh hằng của chúng: Chỉ tuổi trẻ, chỉ tình yêu vĩnh viễn; Tình không tuổi vàkhông ngày tháng. ở đề tài thời gian,đối phó với sự chảy trôi của thời gian bằngkhẳng định hiện tại, sống sâu sắc, sống sôi nổi, mãnh liệt với hiện tại, khẳng định tình yêu và thơ ca sẽ làtiện chiến thắng thời gian. Điểm độc đáo nữa củakhi triển khai đề tài thời gian là ở chỗ: với ông, chỉ có hai mùa: mùavà mùa còn lại. Mà phần còn lại hầu nh không có, vì các mùa đều có thể thành xuân, mùaở giữa mùa thu, mùa hè, mùa đông, bởi đó làlòng,tâm tởng (Xuân không mùa). VớiDiệu, ông không phân thời gian theothông thờng thành quá khứ hiện tại tơng lại mà phân thời gian chỉ có hai thì: thời tơi và thời phai: Cho chuếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng / Cho no nê thanh sắc của thời tơi; Chim rộn ràng bỗng dứt tiếng reo thi / Phải chăng sợ độ phai tàn sắp sửaCó thể nói, tình nồng thắm làm nên thời tơi, tình lặng tắt làm nên thời phai 3. Hệ thống hình tợng, hình ảnh và các mô típđặc trng. 1 Thơxây dựng đợc hình tợng một cái tôi độc đáo. Một cái tôi chủ động, mạnh mẽ, sôi nổi đến vồ vập trong tình yêu nhng có khi lại cô độc (Ta là Một, là Riêng, là Thứ Nhất / Không ai chi bè bạn nổi cùng ta), yếu đuối, buồn bã, đợi chờ, mong đợc ban phát tình yêu: Mở miệng vàng và hãy nói yêu tôi; Và hãy yêu tôi một giờ cũng đủ / Một giây cũng cam, một phút cũng đành. Một cái tôi vừa là tình nhân vừa là triết nhân. Cái tôi tình nhân gồm đủ hai con ngời: một gã tình si và một kẻ thất tình. Càng cuồng nhiệt, đam mê thì càng cô đơn, chỉ gặp lạnh lẽo, hững hờ: Lòng anh là một cơn ma lũ / Đã gặp lòng em là lá khoai; Cô đơn muôn lần, muôn thuở cô đơn Con ngời triết nhân thì không vội vàng, mê mải yêu đơng nh con ngời tình nhân mà băn khoăn tìm bản chất, cội nguồn của tình yêu: Làm sao cắt nghĩa đợc tình yêu; Yêu là chết ở trong lòng một ít Hình tợng tiêu biểu thứ hai trong thơlà hình tợng ngời tình. Ngời tình trong thơkhông phải gái quê nh trong thơ Nguyễn Bính và Hàn Mặc Tử mà rất đài các, kiêu sa.tạo ra ở hình tợng giai nhân mộtsống theo lối mới, với thủ pháp khắc hoạ mới: da thịt du dơng, ngón tay thơ, xiêmnổi gió lùa Nàng hiện lên là một tình nhân đầy quyến rũ nhng cũng hiện ra với một đối cực: giai nhân hờ hững: Đôi mắt của ngời yêu ôi vực thẳm / Ôi trời xa vừng trán của ngời yêu; Em đã xé lòng non cùng giấy mới Hình tợng cái tôi và hình tợng giai nhân đi đôi với nhau, có quan hệ luyến ái với nhau, và thế giới mà họ tồn tại là thế giới của tình ái. Hình tợng thế giới trong thơhiện ra với hai diện mạo phổ biến: mảnh vờn tình ái và sa mạc cô liêu (, 52). Vờn là hình ảnh trở đi trở lại trong thơvà trong không gian của tình ái đó vạn vật, con ngời giao duyên với nhau: Cây tìm nghiêng xuống cánh hoa gầy / Hoa nghiêng xuống cỏ trong khi cỏ / Nghiêng xuống đờng rêu một lối đầy; Những tiếng ân tình hoa bảo gió / Gió đào thỏ thẻ bảo hoa xuân; Gióphơ phất bay vô ý / Đem đụng cành mai sát nhánh đào Tơng phản với vờn tình ái là sa mạc cô liêu thế giới của cô đơn, bất hạnh, vạn vật li tán: Mà tình ái là sợi dây vấn vít / Mà cảnh đời là sa mạc vô liêu; Bãi xa cũng muốn làm sa mạc Đi cùng với ba hình tợng tiêu biểu là hai hệ thống hình ảnh đặc trng trong thơDiệu: đó là những hình ảnh đẹp, tràn đầy màu sắc, âm thanh, đờng nét vui tơi: đồng nội xanh rì, cành tơ phơ phất, ánh sáng chớp hàng mi, sự sống mơn mởn, cánh bớm, mùa xuân, ; và những hình ảnh gợi sự chia lìa, u buồn, gợi sự cô đơn, đơn độc: đàn buồn, đàn lặng, trăng ngà lặng lẽ nh buông tuyết, giá băng tràn mọi nẻo Hình ảnh trong thơ văntràn đầy ấn tợng và cảm giác, cảm giác của mọi giác quan. 2 Điểm độc đáo ởlà nhiều hình ảnh quen thuộc, bao ngời đã sử dụng nhngvẫn cóviết của riêng mình, ví dụ hình ảnh đôi mắt trong bài thơ Hôn cái nhìn: Không phải anh hôn nơi mắt / Anh hôn cái nhìn của em / Mắt em một vừng yêu mến / Thắt anh trong lới êm đềm; hay hình ảnh giọt lệ Trái đất: Trái đất ba phần t nớc mắt / Đi nh giọt lệ giữa không trung 4.của nhà văn đợc thể hiện ở hệ thốngthức biểu hiện, những thủ pháp, biện pháp quen dùng có hiệu quả, để lại dấu ấn riêng, in đậm cá tính sáng tạo của nhà văn. 4.1. Hệ thống thủ pháp, biện pháp: Thơsử dụng với tần số cao biện pháp so sánh, ẩn dụ, đối lập, tạo đợc những liên tởng kì thú. Trớc hết nói về so sánh:dùng so sánh khá nhiều. Có so sánh cụ thể: Lá liễu dài nh một nét mi, có so sánh rất trừu tợng (Trăng của xa xôi, trăng của hão huyền / Ngời vĩnh viễn nh lòng trăng ý gió Ca tụng ). Đặc biệt so sánh trong thơnghiêng nhiều về tả cảm xúc. Rất nhiều trạng thái cảm xúc trừu tợng qua so sánh trở nên cụ thể: Lòng ta trống lắm, lòng ta sụp / Nh túp nhà không bốn vách xiêu (Bên ấy bên này); Và đêm nay lòng tôi lạnh lẽo / Nh sáng trăng trên mặt nớc thu lờ (Thở than) Về ẩn dụ, đặc biệt trong thơxuất hiện nhiều loại ẩn dụ chuyển đổi cảm giác: nhạc thơm, nhạc hờng Về đảo ngữ,đặc biệt ởlà ông thờng đảo những tính từ, động từ, trạng thái chỉ cảm giác, cảm xúc lên trớc để gây ấn tợng về cảm giác (Huy hoàng trăng rộng, nguy nga gió Buồn trăng; Lạnh lẽo chân qua để bụi mờ / Thờ thẫn cây đa trên bến cũ Buổi chiều ) 4.2.tổ chức kết cấu tác phẩm thơ và văn xuôi:cấu tứ bài thơ củacũng hết sức độc đáo, không giống ai. Chẳng hạn, ông tạo ra tứ: tấm kính giữa đôi ta, tởng gần gũi nhng lại là ngăn cách. Hay ở bài thơ Chầm chậm đừng quên, ông triển khai tứ: khi yêu nhau giữa hai ngời có những sợi dây vô hình ràng buộc và khi xa nhau cũng phải cởi cho hết từng sợi dây tình cảm và tránh sao khỏi những vết lằn đau cho da thịt Trong văn xuôi,sử dụng kĩcấu tứ, kĩđiệp khúc, hình ảnh đầy chất thơ, kĩđa đẩy bằng văn chơng kim cổ, kĩdồn văn 5. Nói đếnkhông thể không nói đến ngôn ngữ và giọng điệu. 3 5.1. Ngôn ngữ: Ngôn ngữ thơ và văn xuôi củalà một thứ ngôn ngữ thật mới. Đặc biệt là lời thơ củathật lạ.đã đa vào lời thơ một hệ thống từ vựng mới vàsử dụng mới: đôi giếng mắt, mỗi giọt rơi tàn nh lệ ngân, chiều goá không em, trăng rộng quá, tháng giêng ngon nh một cặp môi gần, Hạnh phúc vờn trong buổi nắng mai, nguy nga gió, uống tình yêu dập cả môi, long lanh tiếng sỏiNhững thứ trừu tợng không thể định lợng bỗng có hình hài, vóc dáng. Cũng có khidùng một từ rất cũ để diễn tả một cảm xúc rất mới, ví dụ: dùng từ chín bệ (vốn chỉ ngôi vua) để diễn tả cái cao cả của tình yêu lên ngôi: Rồi ngó mê nhau ta mỉm mắt cời / Và lặng lẽ thấy lòng cao chín bệ (Kỉ niệm); hay dùng những điển cố không theo lối mòn: Dơng Quan Thơkhông chỉ mới ở từ ngữ mà còn mới ởtổ chức câu thơ. Cấu trúc câu thơ mới mẻ táo bạo.diễn đạt rất Tây: Đãrét mớt luồn trong gió; Ta muốn ôm / Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn; Hơn một loài hoa đã rụng cành; Một ít nắng, vài ba sơng mỏng thắmhay sử dụng lối câu vắt dòng, ý nghĩa của dòng này nối kết với ý nghĩa của dòng khác, đây là hiện tợng mới lạ của thơ ca đầu thế kỉ XX. Câu thơ của ông đậm chất văn xuôi. Những quan hệ từ, h từ: mà, tuy thế, vì vậy, cho nên, nhng xuất hiện dày đặc. Có thể nói,diễn đạt củahiện đại mà rất tinh luyện. Câu chữ mới mẻ, vừa tiếp nhận văn hoá thẩm mĩĐông, vừa ảnh hởng văn hoá, thẩm mỹTây, tiếp thu thành công thuyết tơng giao của Beaudelaire (Này lắngem khúc nhạc thơm). Sự kết hợp giữa tính hiện đại và chất cổ điển chính là một nétđộc đáo củaDiệu. 5.2. Giọng điệu: Giọngthơ vănlúc mềm mại, đê mê, khi lả lơi sung sớng, lúc buồn bã tha thiết nh tiếng thở than tận cõi sâu kín của tâm hồn, nhng chủ yếu là giọngsôi nổi, nồng nhiệt: Tôi muốn tắt nắng đi; Tôi muốn buộc gió lại Không chỉ trớcmạng mà cả sau này, thơvẫn rất nồng nhiệt. Thơ tình yêu vẫn bộc lộ một niềm yêu thiết tha da diết, nhớ thơng không cùng (Chẳng hạn ở bài thơ Biển: giọngvẫn rất trẻ trung, nồng nhiệt. Giọngấy đợc thể hiện qua một loạt điệp từ, điệp âm Nồng nhiệt từ đầu đến cuối bài thơ). Thơmạng củamang âm hởng hùng tráng, mang cảm hứng lãng mạn về Tổ quốc. Ngôn ngữ, nhịp4 câu thơ đều thể hiện tình cảm thiết tha gắn bó với non sông đất nớc. Giọng thơ sôi nổi đanh thép khi nói về quân thù, có sức lôi cuốn mạnh mẽ ngời đọc. Giọngnồng nhiệt ấy biểu hiện chủ yếu quasử dụng lối trùng điệp và sử dụng những động từ chỉ hành động mạnh, những tính từ chỉ trạng thái đắm say, những thán từ II. Cái nhìn- mộtdiện chủ yếu củanhà văn. Cái nhìn của tác giả về con ngời và cuộc sống là mộtdiện chủ yếu và quan trọng hơn cả củathuật. Bởi lẽ cái nhìn ấy chi phối toàn bộ hành trình sáng tạo của tác giả. 1. ởDiệu, trớc hết đó là cái nhìn cuộc sống trẻ trung, xanh non qua các giác quan rộng mở (Sống toàn tâm toàn trí sống toàn hồn / Sống toàn thân và thức nhọn giác quan) 1.1. VớiDiệu, cái đẹp của thế giới, của con ngời, của tình yêu phải là cái tơi nguyên, mới mẻ, đầu tiên. Chính quan niệm này đã tạo nên cái nhìn rất trẻ trung trong thơ ông.hay nói đến Tình thứ nhất,đầu, Đêm thứ nhất, thanh tân, trinh bạch, mới nụ, ban sơđó biểu hiện cho quan niệm: những gì mới mẻ, nguyên vẹn mới đẹp. Với ông, trời đất đẹp là đẹp ở cái son sẻ, trẻ trung: Son sẻ trời nh mời sáu tuổi / Má hồng phơn phớt mắt long lanh (Rạo rực).say sa ngây ngất với những vẻ đẹp ban đầu: Sao buổi đầuêm ái thế; Say ngời nh rợu tối tân hôn; Ta muốn ôm / Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn; Mời chín tuổi mặt trời đang óng ả / ánh sáng ca, lanh lảnh tiếng đời ngân / Bông hạnh cời; mời chín tuổi thanh tân / Gánh nhẹ nhõm trên thân hình măng mọc (Đẹp). Có những cái không phải là đầu tiên, thứ nhất nhng khi cần ca ngợi,đa về ngôi thứ nhất cả: Đêm thứ bảy cũng là đêm thứ nhất (Đêm thứ nhất). Ông khoe: Thơ ta hơ hớ cha chồng (Mùa thi). Ông ao ớc: Hái một mùa hoa lá thủơ măng tơ (Giục giã).viết nhiều về mùavà mùa thu. Ông nói: Với lòng tôi chỉ có hai mùavà Thu, hai mùa đặc biệt ý nhị, hai mùa có bình minh.và Thu là hai bình minh trong một năm, sự thay đổi hệ trọng nhất của tâm hồn. Và bởi vậy Thu cũng là một mùa xuân. Đầulà bình minh ấm của lòng tôi, đầu Thu là bình minh mát của lòng tôi (Thu, Trờng ca). Nh vậy, vớiDiệu,hay Thu phải là khi bắt đầu mới đẹp. 5cũng là ngời viết nhiều về tuổi trẻ, vì trong quan niệm của ông, tuổi trẻ là nơi bắt đầu của đời ngời, và cũng chính là vẻ đẹp của cuộc đời. Ông ca ngợi tuổi trẻ: Phố đẹp, ngời xinh là đời bánh mật / Mặt tơi, môi đậm là gã trai tân / Rộn tuổi trẻ dới ánh đèn ngây ngất / Reo ái tình trong nhịp máu phân vân (Đêm thứ nhất). Cái đẹp thanh khiết của tuổi trẻ làm ông ngây ngất: Em thảnh thơi nh buổi sáng đầu ngày (Đẹp). Có thể nói, cái nhìn củarất đỗi trẻ trung, xanh non. Đối với thi sĩ phần ngon nhất của cuộc đời là mùa xuân, tuổi trẻ, tình yêu. Con ngời hạnh phúc nhất là ở tuổi trẻ với tình yêu. 1.2. Trái tim đa tình đã tạo ra ởmột thứ nhãn quan riêng về thế giới khiến qua đôi mắt trẻ trung, xanh non của ông, thiên nhiên (trời đất, cỏ cây, sông núi ) hiện lên với vẻ đẹp thật tình tứ và đầy tính sắc dục. Ông nhìn đoá hồng nhung thành những cặp môi hôn và gọi là đoá hôn (Đoá hồng nhung). Nhìn phấn thông bay trong gió, ông thấy ái tình tản mạn ôm ấp không gian (Phấn thông vàng). Vầng trăng đối vớilà: trăng vú mộng của muôn đời thi sĩ, gió trong thơlà gió canh khuya hay nghìn ngón tay ôm, hoa trong thơ ông thì không thể phân biệt đợc là hoa hay là những thiếu nữ đa tình (Nụ cời xuân, Lạc quan, Với bàn tay ấy, Hoa đêm); còn biển trong thơđúng là một tình nhân đắm say: Anh xin làm bể biếc / Hôn mãi cát vàng em / Đã hôn rồi hôn lại / Cho đến mãi muôn đời / Đến tan cả đất trời / Anh mới thôi dào dạt (Biển). Các tình cảm khác của con ngời ngoài tình yêu cũng qua đôi mắt trẻ trung và niềm khát khao giao cảm củamà đợc luyến ái hoá: Tình bằng hữu: Đôi hồn tơi đậm ngát hoa hơng / Họ đi tay yếu trong tay mạnh /hát ân tình giữa gió sơng Không hề mặc cả, họ yêu nhau (Tình trai); tình cảm với cuộc đời: Tay ân ái nh những làn thân thể / Đã ôm đời vào ngực để mơn ru; tình cảm với quần chúng: Trời ơi, quần chúng quá tình nhân! 1.3. Cũng qua cái nhìn trẻ trung, xanh non củamà thế giới thơ ông trở thành thế giới của sự sống tràn trề, mạnh mẽ, hăng say và đầy rạo rực.nhìn mọi sự vật, sự việc trong đời không đứng yên mà luôn luôn vận động, khiến cho thơ ông có những phát hiện mới mẻ. Thế giới nghệ thuật thơ Xuân Diệu là một thế giới động, rạo rực, không có gì đứng yên, từ ngọn gió cho đến ánh trăng, từ con đờng cho tới hàng cây Tất cả phải bùng lên trong khát khao đợc sống, đợc giao cảm. ánh trăng không lặng lẽ mà tỏ ngời (Trăng lạnh càng thêm nguyệt tỏ ngời Nguyệt cầm), ngọn gió vô hình cũng hiện hình qua dáng xiêu xiêu (Con đờng nhỏ nhỏ gió xiêu xiêu Thơ duyên ) Sự sống tuôn chảy dạt dào trong thơDiệu. 6 2.nhìn nhận hạnh phúc là ở giữa trần gian, ngay trong hiện tại:hớng về sự sống chẳng bao giờ chán nản vì cuộc sống muôn màu muôn vẻ. Với cái nhìn cuộc sống muôn màu muôn vẻ,thấy cuộc sống đẹp nh thiên đờng trên mặt đất: Của ong bớm này đây tuần tháng mật / Này đây hoa của đồng nội xanh rì / Này đây lá của cành tơ phơ phất / Của yến anh này đây khúc tình si (Vội vàng) Vì vậy, nhà thơ luôn thiết tha gắn bó với cõi trần, với cuộc đời hiện tại. Nhà thơ đã mang lại một quan niệm nhân sinh mới: Hạnh phúc là ở giữa trần gian, ở ngay trong hiện tại (Khác với quan niệm nhân sinh của ngời xa).sống với thì hiện tại mà ngày trớc và ngày sau đều không đáng kể: Kể chi chuyện trớc với ngày sau (Tình trai), Gấp đi em, anh rất sợ ngày mai (Giục giã). Đối với các nhà thơ khác, hiện tại là những nấm mồ chôn tuổi trẻ: Và Hiện Tại, biết cùng chăng hỡi bạn / Cũng đơng chôn lặng lẽ chuỗi ngày xanh (Những nấm mồ Chế Lan Viên). Bao nhiêu ngời khác chối bỏ hiện tại, Thế Lữ thoát lên tiên, Vũ Hoàng Chơng say, còn ở Thâm Tâm và Nguyễn Bính vang lên điệp khúc ra đi, ra đi. Chỉ cóbám riết lấy hiện tại, lấy cõi trần. Đối vớiDiệu, khổ đau, buồn vui đều chìm đắm vào trong những phút giây mong manh của hiện tại. Ông rút gọn hiện tại vào phút, giây, lấy phút giây làm đại lợng đo đếm cảm xúc: Chim giữa nắng sao mà kêu đến chói / Ôi vô cùng trong một phút nhìn nhau (Xuân đầu); Một phút gặp thôi là muôn buổi nhớ (Yêu mến). Ông vĩnh viễn hoá hiện tại. Tôi muốn tắt nắng đi / Cho màu đừng nhạt mất / Tôi muốn buộc gió lại / Cho hơng đừng bay đi (Vội vàng). Từ cái nhìn đó, từ quan niệm đó,có một thái độ sống tích cực, không thoát li hiện tại: Ta muốn ôm / Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn (Vội vàng); Ta ôm bó cánh tay ta làm rắn / Làm dây da quấn quýt cả mình/ Không muốn đi, mãi mãi ở vờn trần / Chân hoá rễ để hút mùa dới đất (Thanh niên); Đi sao đợc khi mặt trời vẫn nở? / Bỏ sao đang những mái ngói yên lành? / Đờng rất lặng với hàng cây hay nhớ / Xa sao đành mắt đẹp của hoàng hôn? (Từ biệt) Hoài Thanh từng nhận xét: Nếu Thế Lữ trốn lên tiên giới, thìlại đốt cảnh Bồng Lai mà xua ai nấy về hạ giới. Thế Lữ cũng thừa nhận: Lầu thơ của ông (Xuân Diệu) xây dựng trên mảnh đất của một tấm lòng trần gian . Thơchính là niềm thiết tha gắn bó với cuộc sống hiện tại của cõi trần. 3. Quan niệm thời gian tuyến tính, quan niệm thế giới đổi thay đã dẫn đến quan niệm sống vội vàng, sống sôi nổi, cuồng nhiệt ởDiệu. VớiDiệu, từng khắc từng giọt thời gian là cả một niềm se sót, nuối tiếc khôn cùng. Cảm thức thời gian củathật nhạy bén. Thi sĩ hiểu rằng không bao giờ 7 giải quyết đợc mâu thuẫn giữa cái hữu hạn của đời ngời với cái vô hạn của thời gian (Vội vàng).ý thức sâu sắc về thời gian và có một quan niệm rất mới mẻ về thời gian. Với ông thời gian luôn một đi không trở lại, khác hẳn thời gian tuần hoàn trong văn học tr- ớc đây:đơng tới nghĩa làđơng qua /còn non nghĩa làsẽ già / Màhết nghĩa là tôi cũng mất (Vội vàng); Cái bay không đợi cái trôi / Từ tôi phút trớc sang tôi phút này (Đi thuyền)luôn thấyđang qua, tuổi trẻ đang mất, tình yêu đang phai tàn: Tóc ngời mai mốt không đen nữa / Tuổi trẻ khô đi mặt xấu rồi (H vô); Tình yêu đến tình yêu đi ai biết (Giục giã) . Vì vậylúc nào cũng vội vàng cuống quýt: Mau lên chứ, vội vàng lên với chứ / Em em ơi, tình non sắp già rồi (Giục giã); Mau đi thôi, mùa cha ngả chiều hôm (Vội vàng); Trong gặp gỡ đã có mầm li biệt / Những vờn xa đã đoạn tuyệt dấu hài / Gấp đi em!Anh rất sợ ngày mai / Đời trôi chảy tình ta không vĩnh viễn (Giục giã)nỗ lực chống lại sự trôi chảy của thời gian bằng cách: chạy đua với thời gian, tăng cờng độ sống. Ông muốn sống nhanh, sống gấp, sống mạnh mẽ, muốn tận hởng cuộc sống bằng mọi giác quan.muốn ôm lấy tất cả cuộc sống này, riết lấy tất cả trong đôi tay hăm hở của mình.luôn thể hiện một lòng yêu đời yêu cuộc sống đến đam mê và ông khát khao giao cảm mãnh liệt. Cảm xúc trong thơ văn ông lúc nào cũng sôi nổi, dạt dào, niềm ham sống sôi trào mãnh liệt, vồ vập đến tắc thở vẫn không đã, không thoả, ngay cả khi cận kề cái chết. Thi sĩ mang theo suốt cả đời một cơn khát lúc nào cũng thiêu đốt tâm can, đắm say, rạo rực, bồng bột, bạo liệt: Ta ôm bó cánh tay ta làm rắn / Làm dây da quấn quýt cả mình/ Không muốn đi mãi mãi ở vờn trần / Chân bám rễ để hút mùa dới đất.là một hồn thơ khát sống khát yêu, khát khao giao cảm tới cuồng nhiệt.khát sống đến cháy bỏng. Niềm yêu sống lúc nào cũng nồng nàn. Hoài Thanh: Thơlà một nguồn sống dạt dào cha từng có ở chốn nớc non lạnh lẽo này.còn tự giới thiệu: Tôi là kẻ đa răng bấu mặt trời / Kẻ đựng trái tim trìu máu đất / Hai tay chín móng bám vào đời (H vô).đắm say, ngất ngây với muôn ngàn biểu hiện của sự sống. Nhà thơ lăn xả vào cuộc đời mà sống. Ông kêu gọi: hãy nói, hãy kề, hãy khăng khít, hãy dâng, hãy yêu tôi; ông bắt buộc phải nói, phải yêu, phải mặn nồng, phải ấm lên, ông khuyên chớ yên ổn nh mặt hồ nớc ngủ, chớ lạnh nh đông, ông cầu xin xin chút lửa, xin chút thơng; ông khao khát đợc ôm, đợc riết, đợc bấu, đợc 8 say, đợc ghì, hút Từ đó, ông đã đa ra một triết lý sống tích cực, tiến bộ: Thà một phút huy hoàng rồi chợt tối / Còn hơn buồn le lói suốt trăm năm; Sống toàn tâm toàn trí sống toàn hồn / Sống toàn thân và thức nhọn giác quan Khát khao đợc sống, đợc giao cảm với cuộc đời củaDiệu, nói nh Thế Lữ, còn gì làm cho đầy đủ hơn làvà Tình. Lê Đình Kỵ cũng nhận xét: lòng say mê yêu đời ởđã trút hết vào tình yêu và thiên nhiên. Đặc biệt là tình yêu. Tình yêu là biểu hiện tập trung nhất, mạnh mẽ nhất của lòng ham sống.đã sống để mà yêu và yêu để mà sống (Huy Cận).luôn muốn tạo nên một không khí yêu th- ơng say đắm: Tình thổi gió màu yêu lên phấp phới (Giục giã), luôn khao khát một tình yêu vô biên và tuyệt đích (Phải mặn nồng cho mãi mãi đem/ Đem chim bớm thả trong vờn tình ái (Phải nói) 4.có quan niệm tình yêu mới mẻ, đó là tình yêu của con ngời sống giữa đời chứ không phải tình yêu đạo đức trong sách vở. Có thể nói,là ng- ời đầu tiên trong thơ tình đã biểu hiện tính nhục dục và những thèm muốn nhục dục thật là lành mạnh và cờng tráng: Hãy sát đôi đầu, hãy kề đôi ngực / Hãy trộn nhau đôi mái tóc ngắn dài (Xa cách). Đó là thứ tình yêu rất trần thế mà không bị trần tục hoá.là ngời đa nhục thể vào thơ mộtđầy tinh tế. Trong thơ cổ mới chỉ dừng lại ở những hình ảnh mang tính chất ám tợng. Thơ mới buổi đầu cũng cha có cảm giác này. Chỉ đếnnhục thể trong tình yê mới đợc đa vào táo bạo mà cũng đầy tinh tế. Ông diễn tả nhiều cảm giác mạnh bạo: muốn ôm, riết, say, cắn, nhng không gợi sự thô tục mà chỉ gợi cảm giác nồng nàn tha thiết của tình yêu: Nghiêng đầu bên trái hãy kề/ Những ngón tay thần sẽ vuốt ve / Cholòng anh thêm ấm dịu / Sờ xem ngực nóng khúc đê mê (Có những bài thơ). Cảm xúc nhục thể trong thơrất đời mà cũng rất thơ. Nó không thơ quá để đến mức chỉ là cảm xúc sách vở, nhng cũng không đến mức đời quá để chỉ còn cảm giác xác thịt (Lê Tiến Dũng, Nhà văn vàcách, 35). Sự lành mạnh trong quan niệm tình yêu còn thể hiện chính ở chỗquan niệm tình yêu không chỉ là sự giao cảm xác thịt mà còn là sự giao cảm của những linh hồn: Trời cao trêu nhử chén xanh êm / Biển đắng không nguôi nỗi khát thèm / Nên lúc môi ta kề miệng thắm / Trời ơi ta muốn uống hồn em (Vô biên). Đây là khát vọng cao nhất, cái đích cao nhất của tình yêu, cái tạo nên hạnh phúc của những đôi tình nhân chân chính. Có thể nói,luôn khao khát sự hoà hợp về tâm hồn. Do vậy khi không tìm thấy sự hoà hợp ấy,cảm thấy xa cách, cô đơn, hoài nghi: Dù tin tởng chung một đời 9 một mộng / Em là em, anh cứ là anh / Có thể nào quan Vạn Lí Trờng Thành / Của hai vũ trụ chứa đầy bí mật?; Giấu mãi, nghi hoài hay ghen bóng gió / Anh muốn vào dò xét giấc em mơ / Em giấu anh cả những chuyện không ngờ / Cũng nh anh giấu em nhữngquá thực. Nh vậy, phải đếnDiệu, quan niệm tình yêu vừa trần tục vừa lí tởng mới đợc cất lên tiếng nói của nó. 5.ý thức sâu sắc về cái tôi cá nhân hơn bất kì một nhà thơ Mới nào khác VớiDiệu, cái tôi đã thực sự đợc giải phóng. Nó không còn bỡ ngỡ, dè dặt nh tr- ớc mà trở nên hết sức thành thật táo bạo khi thể hiện những cảm xúc cháy bỏng của nó. Qua thơDiệu, ta thấy một cái tôi khát sống khát yêu đến cuồng nhiệt. Không triền miên sầu mộng nh Lu Trọng L, không hoài vọng, mơ màng, xa xăm nh Huy Thông, Thế Lữ, không ảo não nh Huy Cậndờng nh đã huy động cả linh hồn và thể xác, và mọi giác quan để thể hiện xúc cảm của mình. Cái tôi cá nhân ấy đợc ý thức sâu sắc và mới mẻ hơn. Lần đầu tiên trên thi đàn, cái tôi tiểu t sản mạnh dạn bày tỏ những tâm t thầm kín, niềm yêu sống và những khát vọng không dứt. Vì thế,không chỉ hoàn toàn mới lạ so với các thế hệ trớc mà còn mới so với các nhà thơ cùng thời. Chỉ cómới bộc lộ tơng đối đầy đủ và tới độ những cái mới của Thơ Mới. 6.là nhà thơ của cảm xúc, cảm giác. Cái nhìn của ông đối với cuộc sống nghiêng về cảm xúc và cảm giác. Cảm xúc nồng nhiệt, cảm giác tinh tế giúpDiệp nói đợc nhữngtế vi nhất, diễn tả đợc những sắc thái tâm trạng khó nắm bắt nhất. ảnh hởng chủ nghĩa tợng trng Pháp,có sự cảm nhận tinh tế về cảm giác, khai thác ở cõi vô thức, tiềm thức. Ông ghi lại những biến thái mong manh, tế vi của ngoại cảnh và nội tâm: Này lắngem khúc nhạc thơm (Nguyệt cầm), Thơ duyênkhông chỉ tả cái thấy mà còn có hồn để tả đằng sau cái thấy, tả những rung động rất nhỏ, rất tinh tế ở bên trong sự vật (Con đờng nhỏ nhỏ), tả âm thanh qua đó tả những hình ảnh cảm giác gợi ra từ tiếng nhạc: Long lanh tiếng sỏi vang vang hận (Nguyệt cầm). Thơ cổ chủ yếu cảm nhận thế giới bằng thị giác, thính giác và một ít khứu giác.cảm nhận thế giới bằng mọi giác quan: xúc giác, vị giác, khứu giácKhông chỉ mở rộng mà ông còn cấp cho giác quan những cảm giác rất mới mẻ:ngoài cái nhìn thị giác còn có cả cái nhìn xúc giác với mắt trao hôn, mắt mơn da ; buồn đến mức rợn da ngời nỗi buồn đầy cảm giác Ngời xa chỉ ngắm nhìn, hoặc ao ớc hoà 10 […]… nhằm tả gió mà gợi lên cảm giác, ấn tợng về gió: gió lạnh) KL: Phong cách nghệ thuật của nhà văn là một hiện tợng lịch sử, không nhất thành bất biến mà có sự biến đổi Đối tợng thay đổi kéo theo sự thay đổi củacách, nhng đó là sự bổ sung, làmphú thêm chochứ không thể làm thay đổi cái gốc của phong cách Phong cách phong phú đa dạng nhng vẫn thống nhất 11 …nhập vào cùng trời đất thìmuốn kéo cả thế giới vào vòng tay đầy cảm giác của mình với những ôm, riết, say, thâu, cắn Những động từ cảm giác mà thờng là cảm giác mạnh tạo nên cái ào ạt, mạnh mẽ trong thơ ông Với những vần thơ đầy cảm giác nh thế,đã mang đến cho thơ cái nồng nàn, mạnh mẽ, tơi rói của cuộc đời Ông còn chú ý . biến đổi. Đối tợng thay đổi kéo theo sự thay đổi của phong cách, nhng đó là sự bổ sung, làm phong phú thêm cho phong cách chứ không thể làm thay đổi cái gốc. tại của cõi trần. 3. Quan niệm thời gian tuyến tính, quan niệm thế giới đổi thay đã dẫn đến quan niệm sống vội vàng, sống sôi nổi, cuồng nhiệt ở Xuân Diệu.

Xem thêm :  All About Korea SIM Card Including Quarantine Options for 2021
Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Giáo Dục

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Back to top button