Wiki

Đặc sắc về phương diện nghệ thuật của thơ phạm hổ viết cho thiếu nhi

Ngày đăng: 26/11/2015, 17:54

MỞ ĐẦU Lý chọn đề tài 1.1 Lý khách quan “Nếu sống lần nữa, xin viết cho em, hạnh phúc đời tôi” Đó lời phát biểu nhà thơ Phạm Hổ người mà suốt đời không ngừng, không nghỉ, trăn trở tìm tòi sáng tác cho em Phạm Hổ sáng tác nhiều thể loại: thơ, kịch, truyện dài, truyện ngắn, truyện vừa, truyện cổ tích, lý luận phê bình Văn học…Ông đóng góp cho Văn học thiếu nhi nước nhà nhiều tác phẩm có giá trị: khoảng 20 tập thơ, tập truyện, kịch, tập truyện cổ tích mới…Ở thể loại nào, Phạm Hổ để lại ấn tượng sâu sắc lòng độc giả Thơ văn Phạm Hổ viết cho em thường ngộ nghĩnh, vui tươi, dễ hiểu, dễ nhớ, giàu tưởng tượng, phù hợp với tâm lý trẻ thơ Đặc biệt, thơ ông viết cho em mang đậm phong vị hồn nhiên, trẻo, nhạc điệu vui tươi câu đồng dao dân gian có sức tác động mạnh mẽ đến tâm hồn, tình cảm hình thành nhân cách trẻ thơ Về phương diện này, thân Phạm Hổ cho thơ viết cho thiếu nhi phải vui tươi, hấp dẫn Muốn vậy, nghệ thuật thơ phải có biến hoá nhạc điệu, ngôn ngữ, màu sắc hình tượng Theo thống kê thơ dành cho trẻ mẫu giáo tuyển tập thơ, truyện, hát, câu đố, ca dao lứa tuổi mẫu giáo bé, nhỡ, lớn ta thấy có 10 thơ Phạm Hổ là: Xe chữa cháy, Rong Cá, Thỏ mặt trăng, Đàn gà con, Bắp cải xanh, Cô dạy, Gà nở, Mẹ đố bé, Đàn kiến đi, Chú cảnh sát giao thông Trong thơ: Thỏ mặt trăng, Bắp cải xanh xuất hai lần Điều phần khẳng định vai trò to lớn thơ Phạm Hổ việc bồi đắp tâm hồn cho mầm non đất Qua đề tài này, mong muốn khai thác sâu phương diện nghệ thuật thơ Phạm Hổ viết cho thiếu nhi đồng thời thấy nét đặc sắc phong cách Phạm Hổ qua tác phẩm tiêu biểu ông 1.2 Lý sư phạm Trẻ mầm non tiếp xúc nhiều với thơ thông qua tiết học “Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học” Thơ có sức lôi kỳ diệu tác động mạnh tới tâm hồn, tình cảm, nhân cách trẻ thơ Bởi lẽ lứa tuổi nhỏ, em giàu tình cảm, dễ yêu, dễ ghét, dễ khóc, dễ cười Trẻ nhỏ đến với thơ cách tự nhiên đến với Sớm cho trẻ tiếp xúc với thơ ca từ nằm lòng mẹ điều nên làm, thơ ca nguồn dinh dưỡng tâm hồn trẻ thơ nhiều mặt phát triển ngôn ngữ, giáo dục đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ, tư duy… Là giáo viên mần non tương lai, đặc biệt mong muốn tác động đến niềm yêu thích thơ ca trẻ nhỏ, từ bồi dưỡng tâm hồn sáng lực cảm thụ thơ ca em thông qua sáng tác Phạm Hổ Vì vậy, chọn nghiên cứu đề tài: “ Đặc sắc phương diện nghệ thuật thơ Phạm Hổ viết cho thiếu nhi”, không lý nêu mà thể lòng khâm phục, kính trọng tác giả luận văn hồn thơ nhiều hệ yêu mến Lịch sử nghiên cứu vấn đề Phạm Hổ nhận nhiều giải thưởng thi sáng tác cho thiếu nhi như: Tặng thưởng loại A năm 1960 cho tác phẩm “Chú Vịt bông”, giải A Hội đông Văn học thiếu nhi – Hội nhà văn Việt Nam trao tặng cho tác phẩm “Những người bạn im lặng”, giải thưởng Nhà nước Văn học thiếu nhi đợt năm 2001 Sự thành công ông có lẽ phần lớn nhờ vào “nghệ thuật hoá thân vào trẻ thơ”, có người nhận xét:“Phạm Hổ tìm chìa khoá mở cửa tâm hồn trẻ thơ, giáo dục trẻ thơ đường tình cảm nhẹ nhàng mà hiệu lực” Do có nhà nghiên cứu đánh giá nghệ thuật thơ Phạm Hổ hình thành qua cách “nhìn người, nhìn sống bụi bặm…bằng mắt ngơ ngác trẻ thơ” Trong viết “Mười lăm năm thơ cho thiếu nhi” [2, 35] nhà thơ Định Hải đưa nhận định: “Thơ Phạm Hổ nặng khai thác khía cạnh tình cảm nhi đồng, thơ anh uyển chuyển, giàu nhạc điệu, gần gũi với đồng dao Bạn đọc thường nhắc đến thơ anh như: Xe cứu hoả, Tre, Bắp cải xanh, Chú bò tìm bạn…” Nhà nghiên cứu Nguyên Xuân Nam đồng tình với ý kiến mở rộng thêm: “Phạm Hổ làm cho em nhìn vào hế giới thân quen có điều lạ từ rút nhiều điều suy nghĩ…Với mùi thơm hoa trái, với tiếng ậm Chú bò tìm bạn, thơ Phạm Hổ đưa em giới thức Và đưa người lớn màu sắc, cảm xúc tươi mát từ lâu bị quên lần nhớ lại lòng không khỏi chút bâng khuâng nhớ tiếc” [8, 47] Khi nhận xét tập thơ “Từ không đến muời”, Nhà Phê Bình Vũ Ngọc Bình khẳng định: “Tiếp theo Chú bò tìm bạn, Bạn vườn, Phạm Hổ phát huy sở trường quen thuộc vài nét bút, vẽ nên tranh khiêm tốn kích thước mà có sức khơi gợi, giúp em với mắt tạo hình tuổi thơ vô số hình hoạ sống” Cùng với quan điểm trên, nhà thơ Phạm Đình Ân ghi nhận: “Nhà thơ Phạm Hổ dành đời viết cho em Thơ ông nghiêng quan sát chi tiết tỉ mỉ, tinh tế với cách biểu đạt ngộ nghĩnh, giàu nhân ái” [15, 38] Từ thực tiễn nghiên cứu trên, nhận thấy: Các sáng tác thơ Phạm Hổ viết cho thiếu nhi nhi ều nhà nghiên cứu quan tâm, ý, đặc biệt nhấn mạnh đến phương thức biểu đạt độc đáo thơ ông Tuy nhiên lại chưa có nghiên cứu sâu tìm hiểu cách hệ thống phương diện nghệ thuật đặc sắc thơ Phạm Hổ viết cho thếu nhi Đó gợi ý để sâu nghiên cứu đề tài ý kiến nhà nghiên cứu trước định hướng quý báu giúp khai triển luận văn Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu nét đặc sắc phương diện nghệ thuật thơ Phạm Hổ viết cho thiếu nhi qua khẳng định đóng góp to lớn ông phát triển Văn học thiếu nhi Việt Nam Phạm vi nghiên cứu Để thực đề tài: “Đặc sắc phương diện nghệ thuật thơ Phạm Hổ viết cho thiếu nhi”, tập trung khảo sát toàn sáng tác thơ Phạm Hổ viết cho em gồm tập: Chú bò tìm bạn, Những người bạn im lặng, Từ không đến mười, Đỗ trắng đỗ đen, Cháu chọn hạt Phương pháp nghiên cứu Phương pháp khảo sát, thống kê Phương pháp phân tích Phương pháp so sánh NỘI DUNG Chương PHẠM HỔ – NHÀ THƠ CỦA TRẺ EM 1.1.Tiểu sử đường hoạt động nghệ thuật nhà thơ Phạm Hổ Suốt gần nửa kỷ cầm bút viết cho thiếu nhi, nhà thơ Phạm Hổ tâm sự: “Nếu sống thêm lần nữa, chọn nghề cũ: làm thơ, viết văn cho em đọc, vẽ tranh cho em xem Tôi thường lấy lòng yêu mến em, lấy công việc làm cho em làm thước đo lòng dân với nước…” Và ông thực nêu gương đời mình, trang viết kết tinh toàn tài tâm hồn ông Phạm Hổ đến với độc giả nhỏ tuổi nhiều thể loại: thơ, truyện kịch, kịch phim hoạt hình số tiểu luận, phê bình, kinh nghiệm sáng tác văn học cho thiếu nhi…góp phần vào hình thành phát triển nên văn học thiếu nhi Việt Nam Qua trang viết Phạm Hổ, người đọc thấy thấm đẫm tình yêu đằm thắm mà ông dành cho độc giả nhỏ tuổi Chính mà qua nhiều kỉ, sáng tác Phạm Hổ em đón nhận cách hào hứng, trở thành hành trang theo em khôn lớn vào đời Trong số bút viết cho thiếu nhi, Phạm Hổ nhà văn em yêu quý trân trọng Những tình cảm yêu quý em phần thưởng lớn Phạm Hổ – nhà thơ tuổi thơ Phạm Hổ sinh ngày (28/11/1926) xã Nhơn An, huyện An Nhơn,tỉnh Bình Định gia đình nhà Nho có truyền thống văn học Ngay từ nhỏ, Phạm Hổ có điều kiện đọc sách cổ tích, đồng dao, Sách hồng, Truyền bá…Lớn lên, ông lại nhà thơ Cách Mạng Trần Mai Ninh hoạ sĩ Nguyễn Đỗ Cung dìu dắt Đặc biệt người anh trai ông Phạm Văn Ký có ảnh hưởng lớn tới thiên hướng văn chương ông Năm Phạm Hổ học lớp 3, ông Phạm Văn Ký đạt giải thi thơ viết tiếng Pháp tổ chức cho nước thuộc địa Pháp Và từ đây, Phạm Hổ rời quê Huế với anh trai Ông Ký dạy cho Phạm Hổ cách đọc sách, cách sáng tác văn học… Quê hương Quy Nhơn nơi có nhiều danh lam thắng cảnh Những cảnh đẹp quê hương tạo nguồn cảm hứng cho Phạm Hổ nhiều trang viết ông Đây mảnh đất giàu truyền thống yêu nước, nơi nuôi dưỡng nhiều nhà thơ, nhà văn tiếng như: Xuân Diệu, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên… Tất yếu tố với sở trường niềm đam mê thúc Phạm Hổ đến với sáng tác nghệ thuật… Năm 1943, ông đỗ thành chung chưa kịp thi tú tài Cách Mạng Tháng Tám nổ ra, ông theo Cách Mạng hoạt động văn nghệ từ Năm 1955, ông tập kết Bắc, thành viên sáng lập Nhà xuất Kim Đồng Ông sáng tác nhiều thể loại, cho người lớn trẻ em nói tới Phạm Hổ, trước hết phải nói đến đóng góp to lớn ông Văn học thiếu nhi nước nhà Ông nhận nhiều giải thưởng Văn học thiếu nhi giải thưởng nhà nước Văn học thiếu nhi Tác phẩm ông giới thiệu nươc Nga, Trung Quốc, Pháp, Đức… Vô xúc động, bước vào tuổi 80, giường bệnh với đau dội, nhà thơ sáng tác để tặng thiếu nhi, tặng cho đời vần thơ chất chứa yêu thương khát vọng sống: “Núi sinh để cao Biển sinh để rộng Sông sinh để dài Hoa sinh để đẹp Con người để yêu thương Không gian có để vô tận Thời gian có dể nghĩ suy Trái đất sống Ngày đêm Con người nâng trái đất lên tay Mồ hôi, tiếng hát nên nên nhà (Ý nghĩ đầu xuân) Đó vần thơ chất lọc qua bao năm tháng, giàu triết lý màvẫn đôn hậu yêu thương, tiếng thơ cuối Phạm Hổ trước ông vào cõi vĩnh Đọc vần thơ này, ta cảm thấy kính trọng ông hơn, trân trọng sống mình, sống xung quanh Xin mượn lời nhà nghiên cứu để nói đời nhà thơ: “Người nghệ sĩ chân sáng tạo để kiếm sống mà trước hết yêu cầu thúc bên trong.” [14, 98] Nội lực bên Phạm Hổ ánh mắt thân yêu em thơ, nụ cười rạng rỡ cháu mẫu giáo, trưởng thành cuả thiếu nhi chúng sống, học tập, đọc thơ quê hương với bạn bè, thầy cô giáo người thân yêu Chúng lớn lên để trở thành chủ nhân tương lai đất nước Đáp lại lòng ấy, ngày nay, học Tiếng Việt, Văn học cấp học, tủ sách gia đình, nhà trường, em nhỏ tiếp tục trở với vần thơ ông Đọc rồi, tưởng tượng, lớn hơn, chăm ngoan hơn, hiểu biết xã hội Đây lời tri ân mà lớp lớp hệ độc giả dành cho Phạm Hổ, cho nhiều nhà thơ cống hiến trọn đời cho Văn học thiếu nhi Việt Nam 1.2 Quan điểm nhà thơ Phạm Hổ với việc viết cho thiếu nhi Trước bàn vào thơ, thiết nghĩ cần nói đôi điều quan điểm làm thơ cho em Phạm Hổ: Không thuộc vào tuýp người thích tuyên ngôn dó ông có phát biểu thơ cho lứa tuổi nhi đồng Có thể quan sát điều qua thơ thêm suy nghĩ việc làm thơ cho nhi đồng ông Khác với nhiều người, Phạm Hổ chọn đường vào giới tâm hồn trẻ thơ Ông tâm niệm: “Đối với tôi, viết cho em hạnh phúc” Rất nhiều lần, ông pháp biểu Tinh thần đó, lần ta lại bắt gặp “Nhưng thơ nho nhỏ” – thơ có tính chất tâm tình chuyện lập ngôn: “Suốt đời mơ Được viết cho em Những thơ nho nhỏ” hay “Thật đơn sơ hạnh phúc ? Được viết cho em Những thơ nho nhỏ” Không phải ngẫu nhiên mà Phạm Hổ lại mơ ước viết nên thơ nho nhỏ Quy mô phù hợp với tầm đón nhận em Nhưng lứa tuổi ưa thích đa dạng, lạ nên thơ phải bi xanh, đỏ, quýt, na…, vừa gần gũi mà vừa hấp dẫn Mỗi thơ cho em phải “những ô cửa xinh xinh” mở ô trời xanh để em “đón hương lúa thơm tiếng hót chim trời” Sứ mệnh thơ cho lứa tuổi nhi đồng, theo Phạm Hổ mang lại cho em niềm vui thật Trong Viết cho em nhân dân Đảng đăng tạp chí văn học số năm 1981, nhà thơ Phạm Hổ có lời nhận xét chân thành: “Đối với công việc nghĩa vụ mà hạnh phúc, sung sướng viết trân trọng nhất, yêu quý nhất, đẹp, lý tưởng suốt đời mình” Lời bộc lộ chân tình nhà thơ điều hoàn toàn xác thực mà thấy hiểu Phạm Hổ dành gần trọn đời suốt hành trình văn học cho em Những tinh tuý, tâm huyết đời với thăng hoa cảm xúc ông chắt lọc gửi gắm trang văn, thơ cho em thiếu nhi Chính vậy, sáng tác cuả Phạm Hổ em nhỏ yêu quý trân trọng Nhiều thơ Phạm Hổ em nhỏ lưu giữ trí nhớ trở thành hành trang cho em suốt đời Thơ văn Phạm Hổ chọn lọc đưa vào giảng dạy lớp mẫu giáo có thơ: Cô giáo, Xe chữa cháy, Chơi ú tim, Bắp cải, Sen nở, Chùm thơ gà trứng, Tâm mũi, Vì sao, Thỏ mặt trăng… Ở cấp tiểu học có bài: Em yêu tổ quốc Việt Nam, Chú bò tìm bạn, Đàn gà nở, Sầu riêng… Ông có 50 đầu sách sáng tác cho thiếu nhi với nhiều giải thưởng Hội đồng thiếu nhi Việt Nam, Hội nghệ sĩ sân khấu, Trung ương đoàn tặng… Sự vất vả cực nhọc nghề cuối kết tinh thành “những đứa tinh thần” tạo nên niềm vui cho nhà thơ Cả đời Phạm Hổ yêu thương với tình yêu đằm thắm mà ông dành trọn cho hệ trẻ Dường ông sống với niềm mong ước: tác phẩm đem đến cho tâm hồn em đẹp quý, chân thiện… Có lần Phạm Hổ tâm “ Tôi làm thơ cho em muốn góp thêm cho em thứ đồ chơi viên bi, cánh diều hay chí thứ đồ chơi điện tử đó” [9, 93] Đây ý thức cao, trách nhiệm lớn người cầm bút Làm thơ cho em mong đem đến giá trị tinh thần cho trẻ Mỗi thơ, đơn giản thứ đồ chơi lại đồ chơi mang lại niềm vui cho trẻ thơ Theo Phạm Hổ, trách nhiệm nhìn tưởng đơn giản để làm nhà văn gặp phải không khó khăn: “Đi không kỹ, nắm không chắc, dù có viết kỹ, có công phu đến phô bày kỹ thuật Nhưng kỹ mà không xúc động sâu sắc, chân thành viết nhạt nhẽo” [8, 35] Để vượt qua yêu cầu đó, nhà văn cần có xúc động sâu sắc chân thành Vì mục đích cuối Văn học thiếu nhi nói chung thơ thiếu nhi nói riêng là: “ Các em đọc thấy thích phần tiếp thu em, người lớn đọc có chuyện để suy ngẫm, [10, 74] Tât quan niệm Phạm Hổ xuyên thấm sáng tác ông Khi trực tiếp, gián tiếp, lại tình yêu trẻ vô bờ, tinh thần trách nhiệm cao, ý thức muốn mang lại nhiều niềm vui cho em Cuối cùng, Phạm Hổ nhận thấy rằng: Cần tìm thiên nhiên lấy thiên nhiên làm chất liệu sáng tác cho thiếu nhi Ông cho rằng, thiên nhiên thân đẹp: “Bằng đẹp, thiên nhiên dạy cho ta biết yêu đẹp Bằng phong phú, thiên nhiên gợi cho ta nên có sống phong phú tinh thần vật chất vật chất” Phạm Hổ cho rằng: Trước viết cho em, nhà thơ phải bầu bạn em, phải hiểu tâm tư, suy nghĩ tình cảm chúng Ông tâm sự: “Tôi đặc biệt ý đến tình bạn đời sống người” [5, 40] 10 2.3.2 Hình thức mô Mong muốn cuối Phạm Hổ làm thơ cho em thơ thật, sống, đời, diễn xung quanh sống Chính vậy, thơ Phạm Hổ thường mô âm thanh, nhịp điệu đời Đó mô âm thanh, hình dáng vật, tượng…Mô để em hình dung rõ đối tượng nói đến thơ Để tạo ấn tượng đó, Phạm Hổ thường mô tiếng kêu vật mô tả, tạo không khí vui tươi, rộn rã, ví dụ: Bài thơ Tàu dài với nhịp hai, mô nhịp chạy đều đoàn tàu kéo nhiều toa: Hai toa – Ba toa – Bốn toa – Bé đếm – Đếm – Tàu – Trôi qua – Bé đếm đếm – Đầu tàu – Đã xa – Đuôi tàu – Rồng rắn – Toa tàu – Núi toa – Kìa gạo – Kìa đạn – Ghé mắt – Nhìn qua Trong Xe chữa cháy, tiếng còi xe “ Tí te…Tí te”, “ Có… ngay! Có… ngay” xe chữa cháy nhà thơ cảm nhận thành tiếng sẵn sàng ứng biến Bằng cách đó, hình ảnh xe chữa cháy đến với trẻ thơ không với hình dáng, màu sắc mà tiếng nói nó: Mình đỏ lửa Tôi chạy bay Nhà bốc lửa Tôi dập liền tay Ai gọi chữa cháy Có…ngay! Có… ngay!” (Xe chữa cháy) Bài thơ mang đến cho trẻ hình ảnh xe cứu hoả màu đỏ, xe đầy nước, lúc sẵn tư sẵn sàng Chỉ cần nghe thông tin đâu có cháy, xe có mặt kịp thời 31 Trong máy khâu, tiếng máy kêu “xạch, xạch, xạch” mô thành lời gieo vui em bé đón chờ quần áo mẹ may cho mình: “Sắp song rồi, song rồi!” Còn Ấm chảo, Phạm Hổ miêu tả âm ấm nước chảo mỡ sôi cách ấn tượng: “Ấm quen reo o! “Nước sôi ạ!” Chảo quen kêu xèo! xèo! Mỡ mỡ nóng quá” (ấm chảo) Tác giả không dẫn dắt thiếu nhi vào khám phá, tìm hiểu giới âm vật, đồ vật mà em lý giải ý nghĩa âm Trong Mưa, nhà thơ sử dụng thể thơ hai chữ kết hợp với nhiều từ láy tượng để gợi lên tiếng mưa rơi chanh chách: “Mưa Mưa Hạt Đã dến Hạt Đang rơi Chanh chánh Chanh chánh Mát mát Êm êm” Bài Khi vào đêm, âm mô tinh tế gợi lên từ trái tim, từ tình yêu sống Trong không gian tưởng im lặng 32 nghe thấy ca ếch nhái, giọt sương đêm khe khẽ cựa mình: “Những dế kéo đàn rỉ rả Ếch nhái đồng ca hối … Cả đồng quê sau ngày vất vả Đang lặng im nghe hát đêm” (Khi vào đêm) Âm trẻo tiếng dế, ếch nhái hình ảnh đồng quê yên bình Chỉ đôi ba nét chấm phá có chọn lọc, với âm ấn tượng, Phạm Hổ làm cho hình ảnh làng quê Việt Nam thật nên thơ gợi cảm Phạm Hổ có thơ sử dụng từ tượng để mô âm thực tế loài vật miêu tả: “Gâu! Gâu! Gâu! chó hỏi It ! Út ! Ịt ! lợn đòi Meo! Meo! Meo! mèo trách Be ! Be ! Be ! dê cười” Có thể nói, âm thực tế khách quan vào thơ Phạm Hổ biến hoá sinh động hợp lý Mô âm trở thành đặc điểm tiêu biểu phương diện nghệ thuật thơ Phạm Hổ Các em nhỏ đến với thơ ông hình dung đối tượng miêu tả cách rõ nét Phạm Hổ em đón nhận nhờ không khí vui tươi tràn ngập nhiều loại âm 2.3.3 Hình thức trích dẫn 33 Trong thơ Phạm Hổ sử dụng nhiều hình thức khác như: hỏi đáp, giải thích…và hình thức ông thể tốt hình thức trích dẫn Thơ Phạm Hổ cách tân nghệ thuật Ông coi trọng tìm tòi, sáng tạo Bên cạnh hình thức đối thoại, mô phỏng, Phạm Hổ ý đến hình thức trích dẫn để tăng tính chân thực cho thơ “Sáo mẹ cuống cuồng Cành đa khóc réo “Quạ giết Ai đến cứu!” Đây rôi chèo bẻo Vút đến tên Đuổi quạ đen Đánh cho trận Nhà sáo thoát nạn Cánh đa hót mừng “Cám ơn chèo bẻo Cám ơn ! Cám ơn !” Những câu thơ trích dẫn lời nói dã cụ thể hoá cảm xúc hành động nhân vật em nhỏ bắt gặp hình thức trích dẫn thấy thú vị hơn, biết rõ đối tượng nhắc tới Còn lời nói mẹ nhà mèo đang tranh luận ánh sáng bóng điện Việc nhà thơ trích dẫn lời nói hai mẹ mèo thơ thể sinh động tính cách mèo mèo mẹ: “Mèo nhìn bóng điện Hỏi mèo mẹ: “Mẹ ơi, Đèn không thắp, 34 Sao thấy sáng ngời” Mèo mẹ nghĩ hồi Đáp liều: “Con dốt thật Ngọn đền sáng Là thằn lằn” Thắp lên để kiếm ăn Con nhìn đấy” (Mèo bóng điện) 2.4 Các biện pháp tu từ khác Trong văn chương nhà thơ thương sử dụng nhiều biện pháp tu từ như: lặp, so sánh, nhân, ẩn hóa, ẩn dụ…nhằm thể rõ ý đồ nghệ thuật đồng thời làm cho câu văn, câu thơ mượt mà, gần gũi, sinh động dễ hiểu với người đọc Các nhà thơ viết cho thiếu nhi sử dụng nhiều biện pháp nhân hóa, so sánh, dấu chấm lửng…tạo nên không gian riêng lại gần với giới trẻ thơ Bởi lẽ em ưa lạ, hấp dẫn không thích lặp lặp lại, rập khuân, em thường ham thích ngộ nghĩnh, kỳ thú đơn điệu, nhàm chán Do linh loạt, sôi biến động dường trở thành nhu cầu sống tâm hồn trẻ em Thơ ca tiếng nói tâm hồn, tiếng nói mượt mà, gần gũi giàu hình ảnh, giàu hình ảnh, giàu cảm xúc sử dụng biện pháp tu từ Phạm Hổ hiểu rõ đặc điểm tâm lý khả nhận thức em nên thơ ông thường sử dụng nhiều biện pháp tu từ Trong khuôn khổ cho phép, khóa luận tập trung nghiên cứu biện pháp chính: phép lặp, phép nhân hóa, phép so sánh 2.4.1 Biện pháp lặp 35 Trong thơ Phạm Hổ, số thơ sử dụng hình thức trùng điệp nhiều Bởi lẽ, để đáp ứng thị hiếu trẻ cần tạo nhịp điệu thơ hấp dẫn, ấn tượng mạnh mẽ Phạm Hổ tạo ấn tượng riêng ông kết hợp yếu tố Các em nhỏ thích thú Phạm Hổ miêu tả chân biện pháp lặp: “Chân vịt hình mái chèo Chân tàu hình chong chóng Chân xe bánh lăn tròn Chân bàn im đứng thẳng Suốt đời im đứng thẳng” (Chân) Nhờ sử dụng biện pháp lặp, dù miêu tả chân, Phạm Hổ để em mở rộng hiểu biết có so sánh loại chân với nhau, Cuối cùng, nhà thơ em có kết luận: chân đứng thẳng vững chân giá trị Còn đây, hình ảnh nước lặp lại theo nhiều góc độ khác nhau: “Nước lên, xuống: biển Nước nằm im: ao, hồ ! Nước chảy xuôi: sông suối ! Nước rơi trời mưa !” (Nước) Phạm Hổ miêu tả nhiều hơn, nhìn vạn vật nhiều chiều thơ ông sử dụng yếu tố lặp Một chân, nhiều chân, giọt nước, ao hồ, sông suối chứa nước, cây, cỏ, đồi, gió, lửa…đều đứng cạnh nhau, bổ sung cho nhau: 36 “Ngọn lửa đèn lay động Ngọn núi đứng lặng im Ngọn gió không ngừng chạy Ngọn cao thêm Vút lên trời cao thêm” (Ngọn) Đọc vần thơ Phạm Hổ, mặt, em nhỏ rộng hiểu thêm đối tượng nói đến thơ Mặt khác, em mở rộng vốn từ sau thơ Từ đó, em yêu quý thơ ông, yêu quý tiếng mẹ đẻ hơn, có ý thức giữ gìn chúng 2.4.2 Biện pháp nhân hoá Thế giới nghệ thuật thơ Phạm Hổ vô đa dạng phong phú Ông viết nhiều cỏ cây, hoa lá, đồ vật, vật Những điều đáng nói qua nhìn Phạm Hổ, tất vạn vật xung quanh trở nên sống động, có hồn bầu bạn trẻ Đó hành động cảm xúc Chú bò tìm bạn, Chú bê đòi bú, Rong cá, Chú chó mèo chơi trốn tìm…Hay Gấu đen chụp ảnh, lười học ngỗng, chăm vịt, lao động cần mẫm người bạn ồn ào, im lặng như: bạn chổi, rế, bàn là, đinh, dây phơi…và cối muốn phục vụ người…Tất hội tụ lại bên em nhỏ không phân biệt giống, loài: “Gấu đen chụp ảnh Gửi tặng bạn thân Gấu trắng thợ giỏi “Tách” chụp xong” (Gấu đen) 37 Sở thích gấu đen thích chụp ảnh để gửi tặng bạn thân nên nhờ thỏ trắng Tự lúc nào, thỏ trắng trở thành thợ giỏi Cả hai thích thú bên ảnh vừa chụp xong Còn cảm xúc ngỡ ngàng, ngơ ngẩn thỏ quay phim Một thỏ thông minh ngây thơ giống em bé lần xem hình ảnh qua ống kính: “Thỏ quay phim Hôm thấy Múa ảnh Thỏ ngơ ngẩn Quay hỏi bạn – Mình vơi thỏ kià – Thỏ thật nhỉ” (Thỏ quay phim) Những người bạn đồ vật Phạm Hổ nhân hoá để chúng có đức tính, cảm xúc người: chăm chỉ, cần mẫn, thông minh mang lợi ích đến cho người Đó Chổi đỏm dáng, thích làm duyên, chổi múa dạo vòng nhà cửa ngay: “Thích buộc nhiều thắt lưng Cả đời không di dép Chổi múa dạo vòng Rác nhà biến (Chổi) Con qua tuổi thơ lại chẳng thấy bóng qua Ngủ rồi: “Gà mẹ hỏi gà Đã ngủ chưa 38 Cả đàn gà nhao nhao Ngủ ạ” (Ngủ rồi) Những gà mà em hay ngắm nhìn hang ngày, nhà thơ Phạm Hổ viết vào thơ ngộ nghĩnh quá, chúng giống em, ngoan ngoãn, lễ phép với người lớn, hỏi đáp Còn Đinh vui vẻ, tươi cười hạnh phúc sau hoàn thành nhiệm vụ: “Chôn vao cột Chôn vào tường Cho chị treo gương Cho em treo ảnh Xong hóm hỉnh Đinh ta tươi tỉnh Nhô đầu nhìn quanh (Đinh) Không quên ngưòi bạn cối, Phạm Hổ chúng trò chuyện với em, nhắc nhở em học bài: “Sân vừa trồng Cây giồng đàn trẻ Nhìn bé, vẫy mời: “Học xong, chơi nhe!” (Sân cây) Không vô lý có lần ông nói diễn đàn quốc tế: “Nhiệm vụ thơ dạy người yêu người ” Ông thực nhiệm vụ mang tới cho em câu chuyện cảm động hai chị em nhà bướm: 39 “Chị Hoa hồng lại khóc Không phải đâu em Đấy hạt ngọc Người gọi sương Sao đêm gửi xuống Tặng cô hoa hồng” (Bướm em hỏi chị) Nghệ thuật nhân hóa biến cánh bướm thành người biết yêu thương quan tâm tới bạn bè Bằng nhìn kỳ thú yêu thương cách khai thác nghệ thuật sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa độc đáo, nhà thơ làm cho em nhìn vào giới thân quen có điều lạ, thật không sai nói nhân hóa biện pháp nghệ thuật bao trùm thơ Phạm Hổ 2.4.3 Biện pháp so sánh Đối với trẻ thơ, so sánh để làm bật đối tượng cần nói đến thơ điều cần thiết So sánh gần gũi em dễ dàng cảm thụ hình tượng nói đến Song song với việc sử dụng nhân hóa, thơ viết cho em, Phạm Hổ sử dụng hình ảnh so sánh ví von độc đáo tạo nên cách tri giác mẻ, hoàn chỉnh đối tượng hình ảnh ngày trở nên phong phú, đậm nét Đọc Rong cá bạn đọc xem vũ kịch với màu sắc động tác nhịp nhàng hai nhân vật đặc biệt Thân rong xanh đuôi cá đỏ xuất sân khấu từ từ kéo lên thời gian không định trước “Có cô rong xanh Đẹp tơ nhuộm 40 Giữa hồ nước Nhẹ nhàng uốn lượn Một đàn cá nhỏ Đuôi đỏ lụa hồng Quanh cô rong đẹp Múa làm văn công” Cô rong xanh không nhà thơ Phạm Hổ ví cô văn công mà nhà thơ so sánh “Đẹp tơ nhuộm” Đó vẻ đẹp màu sắc non xanh, mát dáng hình mềm mại thả trôi theo dòng nước Còn cá nhỏ với đuôi màu sắc rực rỡ ví dải lụa hồng Không sử dụng từ so sánh cách so sánh chìm gợi cho người đọc thấy màu sắc đường nét uốn lượn chúng Chính tình yêu nhạy cảm trước thiên nhiên giúp Phạm Hổ vẽ lên họa xinh đẹp Chiếc bàn nhà thơ so sánh xe lu: “Tôi xe lu Là quần áo thật phẳng (Chiếc xe lu) Với xe cứu hoả, Phạm Hổ miêu tả bé xông xáo, khẩn trương dũng cảm: “Mình đỏ lửa Bụng chứa nước đầy Tớ chạy bay Hét vang đường phố” (Xe cứu hoả) Màu đỏ thân xe ví màu lửa, màu đỏ rực, nóng bỏng đặc trưng cho công việc, màu nhiệt tình Chiếc xe chữa cháy to lớn tưởng chường nặng nề với bụng đầy nước có 41 nhiệm vụ lại thật nhanh nhẹn nổ, Điều diễn đạt hiệu qua hình ảnh so sánh “chạy bay” Bốn dòng thơ với hai lần sử dụng biện pháp tu từ Phạm Hổ diễn tả tình cảm, cảm xúc trước thiên nhiên, với ánh nhìn trẻ thơ Nhờ biết cách biến thứ quen thuộc dễ dàng lãng quên thành người đáng quý, đáng yêu giới trẻ thơ Đến độ bóng Đôi que đan so sánh hình ảnh ấn tượng: “Que tre đan Bóng ngọc ngà” (Đôi que đan) Một Rế lại ví đài hoa: “Ôm lấy nồi lấy chảo Rế đài hoa” (Rế) Đặc biêt, thơ nho nhỏ – (“Lời tạm biệt tác giả, gửi đến bạn đọc nhỏ tuổi thân yêu”), Phạm Hổ có ví von chân thành xúc động tâm huyết ông dành cho em suốt đời làm thơ mình: Suốt đời mơ Được làm cho em Những thơ nho nhỏ Như bi xanh đỏ Như quýt, cam em tay bóc vỏ, miệng cười Như gà chạy nhảy lon ton bên mẹ, 42 Các em đặt lên tay, vuốt ve bồng bé, Như ô cửa xinh xinh mở bốn phía Đón hương lúa thơm tiếng hát chim trời… (Những thơ nho nhỏ) Đó hình ảnh so sánh vừa gần gũi, đơn sơ lại vừa thiêng liêng cao bên niềm mơ ước suốt đời nhà thơ với bên điều giản dị nhất, tình cảm mà ông muốn đem lại cho trẻ thơ Đối với Phạm Hổ, không vui hơn, hạnh phúc làm thơ cho em, dành tặng cho chúng đồ chơi mà chúng thích, để môi em nhoẻn cười…Đó niềm mơ ước, khát khao người suốt đời sáng tác cho thiếu nhi Tấm lòng thật đáng trân trọng, đáng quý 43 KẾT LUẬN Văn học thiếu nhi Việt Nam hình thành phát triển từ sau Cách Mạng tháng Tám – 1945 Đây phận văn học quan trọng phát triển văn học Việt Nam, góp phần giáo dục hệ trẻ Với thúc đẩy nhu cầu xã hội, đội ngũ nhà văn sáng tác văn học thiếu nhi ngày đông đảo Qua giai đoạn lịch sử có nhà văn công hiến nhiều cho văn học thiếu nhi như: Tô Hoài, Nguyễn Huy Tưởng, Phạm Hổ, Đoàn Giỏi, Võ Quảng… Phạm Hổ số tác giả tiêu biểu Ông người đặt móng cho văn học thiếu nhi Việt Nam Trong nửa kỷ viết cho em, kể từ tác phẩm ông viết kháng chiến chống Pháp như: Em vẽ Bác Hồ, Em tre… tác phẩm sau như: Chú bò tìm bạn, Chú vịt bông, Những người bạn im lặng, Bạn vườn…Phạm Hổ nhà thơ có sức viết không ngừng nghỉ Các tác phẩm ông có sức sống lòng độc giả nhiều hệ Không phủ nhận niềm đam mê cháy bỏng khát khao cống hiến tất tâm hồn trí tuệ cho trẻ thơ tạo nên sức sống bền bỉ, lâu dài cho trang thơ Phạm Hổ Qua đó, không kể đến dụng công nhà thơ việc phối kết hợp nhiều hình thức nghệ thuật khác Trước hết nhà thơ tận dụng triệt để chất liệu dân gian để không đưa em trở với câu hát đồng dao, câu chuyện ngụ ngôn, câu đố hấp dẫn mà qua hình thức dân gian này, em thấy thơ có tính trí tuệ, vui cười hòm hỉnh Bằng khả quan sát tinh tế cộng với vốn tiếng Việt phong phú, Phạm Hổ khéo léo tạo nên vần thơ mang âm điệu hát, 44 đậm màu sắc, giàu hình ảnh Mỗi em nhỏ bước vào thơ ông chúng ca hát, nhảy múa vui đùa, vẽ nên gam màu tự nhiên mà chúng yêu thích, thả hồn vào hình ảnh giàu chất thơ…Thơ Phạm Hổ không chịu bó hẹp hình thức thơ mà phối hợp nhuần nhuyễn hình thức thơ với việc sử dụng biện pháp tu từ mang lại hiệu nghệ thuật cao Từ thơ mang hình thức đối đáp đến thơ mô vật, tượng tự nhiên hay vần thơ sử dụng hình thức trích dẫn…đều nhằm mang đến cho em vần thơ hấp dẫn nhất, đa dạng nội dung thơ ý nghĩa Đó tất Phạm Hổ trao tặng cho lớp lớp hệ thiếu nhi Việt Nam Đó tài sản tình yêu lớn, trái tim lớn trí tuệ tuyệt vời 45 […]… màu sắc Với Phạm Hổ, bên cạnh tình yêu dành cho thơ, ông còn có một niền đam mê nữa, đó là hội hoạ Song song với việc sáng tác thơ, Phạm Hổ còn có nhi u tác phẩm hội hoạ Điều này đã khiến cho trong thơ có hoạ và trong hoạ có thơ Lấy chất liệu hội hoạ để tạo nên màu sắc trong sáng tác là đặc trưng của thơ Phạm Hổ Nhi u bài thơ của ông mang đậm tính chất tạo hình với những đường nét rõ ràng và màu sắc. .. SẮC VỀ PHƯƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT CỦA THƠ PHẠM HỔ VIẾT CHO THIẾU NHI Nhà văn Đức Véc Nơ Lin Đơ Man, một trong những cây bút chuyên viết cho thiếu nhi đã nhận định: “Cái khó nhất và cũng là cái đẹp nhất khi làm thơ cho các em là chú ý nói một cách hồn nhi n, nhưng không sơ sài và dễ dãi Cố gắng nhìn đời bằng cái nhìn đầy chất thơ của các em trai và các em gái, nhưng không coi thế giới trẻ thơ là thế giới… điệu của Phạm Hổ Nhạc điệu của thơ và nhạc điệu của con tàu đã hoà vào làm một Đối với trẻ thơ, điều hấp dẫn các em nhất chính là ở cách nhà thơ tạo nên âm hưởng thơ Dựa vào chất liệu ngôn ngữ, bằng tình cảm, 21 cảm xúc, sự liên tưởng, tưởng tượng của người nghệ sĩ đã tạo nên những nhạc điệu trong thơ vô cùng hấp dẫn Phạm Hổ đã tạo cho mỗi bài thơ một nhạc điệu riêng, một âm sắc riêng Những bài thơ. .. dễ dãi” [7, 26] Phạm Hổ luôn tìm cho mình một cách nhìn riêng, một phong cách riêng Thơ ông giản dị mà hấp dẫn, sâu sắc Để có những hình tượng đẹp, những bài học mang ý nghĩa nhân sinh, đến được với tâm hồn các em, Phạm Hổ đã dụng công tìm tòi, sáng tạo những hình tượng nghệ thuật độc đáo, những hình thức nghệ thuật đa dạng Những điều đó đã tạo nên nét đặc sắc của thơ ông 2.1 Nghệ thuật sử dụng chất… thường Đọc thơ ông, các em vừa sống lại những câu chuyện cổ tích mà vẫn cảm nhận được điều mới mẻ, hấp dẫn của thơ hiện đại Từ đó, các em sẽ được thưởng thức thơ từ nhi u nguồn cảm xúc khác nhau, học tập được nhi u điều khác nhau từ những tác phẩm nghệ thuật có giá trị lịch sử 2.1.3 Kiểu thơ ngụ ngôn Yếu tố dân gian trong thơ Phạm Hổ còn được thể hiện đậm đặc trong nhi u bài thơ ngụ ngôn Bài học về sự lười… 2.2 Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ Sự thành công của tác phẩm văn học phụ thuộc rất nhi u vào lời văn, lời thơ Để có được một bài thơ hay, ý thơ đẹp đòi hỏi nhà thơ phải dụng công tìm tòi, sáng tạo, tích luỹ cho mình vốn ngôn ngữ phong phú và đa dang Những sáng tác của Phạm Hổ nói chung và thơ ông nói riêng là cả một quá trình sáng tạo nghệ thuật Đó là cách ông sử dụng ngôn ngữ giàu nhạc tính, đậm màu sắc, … tập thơ đã có 6 tập ông viết về tình bạn như: Chú bò tìm bạn, Những người bạn im lặng, Những người bạn nhỏ, Những người bạn ồn ào, Những người bạn trong vườn, Những người bạn sống dưới nước… Những quan điểm sáng tác như trên đã có phần chi phối không nhỏ đến cách thức viết thơ cho thiếu nhi của Phạm Hổ Vấn đề này, chúng tôi sẽ tập trung giải quyết ở chương sau của khóa luận 11 Chương 2 ĐẶC SẮC VỀ PHƯƠNG… vào thơ như Mười quả trứng tròn bỗng chốc được đưa vào thơ – bài thơ đơn giản mà ý tứ sâu nặng: Tình mẹ con Tôi cho đây là nét độc đáo của tác giả Phạm Hổ khi làm thơ cho các em Tác giả đã vận dụng vốn dân tộc: lối cổ tích đồng dao, với cả trò chơi vào thơ Tìm các trò “chơi ú tim”, tìm cả những sinh hoạt hàng ngày của các em bỗng chốc thành thơ [16, 55] Trong những bài thơ dạng đồng dao, Phạm Hổ đặc. .. với trí tưởng tượng của trẻ Điều này giúp trẻ em không chỉ phát triển khả năng tư duy mà còn hình thành những xúc cảm sâu sắc ngay từ những năm tháng đầu tiên của cuộc đời Về phương diện này, Phạm Hổ đã có sự gặp gỡ với Võ Quãng Cả hai nhà thơ cùng rất chú ý đến tính nhạc và nhịp điệu trong thơ Cùng là những câu thơ ngắn, thơ Phạm Hổ vui tươi, ngộ nghĩnh, nhịp điệu nhẹ nhàng thì thơ Võ Quảng lại tạo… do trẻ hát lúc vui chơi Đặc biệt, có thể do người lớn sáng tác, nhưng nhi u trường hợp do trẻ em sáng tác”.[17, 107] Trước Phạm Hổ, đã có nhi u nhà thơ viết theo lối nhại đồng dao như Tú Mỡ với Mùa Xuân, Định Hải với Chồng nụ chồng hoa, Lữ Huy Nguyên với Chi chi chành chành…Đến Phạm Hổ, có thể nói, lối nhại đồng dao là một chất liệu đậm đặc và độc đáo của thơ ông Thơ ông viết cho các em thường theo … nhỏ đến cách thức viết thơ cho thiếu nhi Phạm Hổ Vấn đề này, tập trung giải chương sau khóa luận 11 Chương ĐẶC SẮC VỀ PHƯƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT CỦA THƠ PHẠM HỔ VIẾT CHO THIẾU NHI Nhà văn Đức Véc… nét đặc sắc phương diện nghệ thuật thơ Phạm Hổ viết cho thiếu nhi qua khẳng định đóng góp to lớn ông phát triển Văn học thiếu nhi Việt Nam Phạm vi nghiên cứu Để thực đề tài: Đặc sắc phương diện. .. lớn thơ Phạm Hổ việc bồi đắp tâm hồn cho mầm non đất Qua đề tài này, mong muốn khai thác sâu phương diện nghệ thuật thơ Phạm Hổ viết cho thiếu nhi đồng thời thấy nét đặc sắc phong cách Phạm Hổ

Xem thêm :  10 phim trinh thám Nhật Bản chuyển thể từ tiểu thuyết hay, hấp dẫn nhất
Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Giáo Dục

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Back to top button